Category: Women


मी हे का निवडलं? मी ते निवडलं असतं तर? वयाच्या एखाद्या टप्प्यावर हा विचार कुणाच्याही मनात येऊ शकतो. विशेषतः जोडीदाराच्या बाबतीत.

व्हॅनेसा रेडग्रेव्ह, क्लॅरिसाच्या भूमिकेत

व्हॅनेसा रेडग्रेव्ह, क्लॅरिसाच्या भूमिकेत

क्लॅरिसा डॉलोवे, व्हर्जिनिया वूल्फच्या ‘मिसेस डॉलोवे’ची नायिका याच विचाराशी झगडते आहे. 51 वर्षांची क्लारिसा लंडनच्या उच्चभ्रू वर्गातली गृहिणी. क्लारिसानं लंडनमधल्या आपल्या घरी पार्टी आयोजित केली आहे आणि फुलं आणण्यासाठी ती सकाळी सकाळीच बाहेर पडली आहे. त्या दिवसभरात क्लॅरिसाला आलेले अनुभव, तिच्या मनातले विचार, तिच्या तरूणपणीच्या आठवणी, तिचं आताचं जग यांतून कथानक उलगडत जातं. क्लॅरिसाचा एकेकाळचा जीवलग मित्र आणि प्रियकर पीटर वॉल्श दिला भेटण्यासाठी येतो आणि क्लॅरिसा आपल्या लग्नाच्या निर्णयाविषयी विचार करू लागले. क्लॅरिसाचा नवरा रिचर्ड राजकारणात तर मुलगी इतिहासाच्या अभ्यासात व्यस्त आहेत. आपण खरंच खूश आहोत का, जी स्वप्न पाहिली होती, ती पूर्ण झाली आहेत का या विचारात क्लॅऱिसा अडकली आहे.

तरुणपणीची काहीशी अवखळ क्लॅरिसा आता चार भिंतींच्या आड अडकली आहे. फॅशनेबल कपडे घालणं आणि मोठमोठ्या पार्ट्या देणं हेच तिचं विश्व बनलंय. आपली काही वेगळी ओळख नाही, याची खंतही तिला कधीतरी वाटते. ‘आता मी फक्त मिसेस डॉलोवे आहे, मला क्लॅऱिसा म्हणणारं कुणीही नाही’ हा विचार एका क्षणी क्लॅरिसाच्या मनात येतो.    

क्लॅरिसाच्या कथानकाला समांतर आणखी एक कथानक व्हर्जिनियानं या कादंबरीत मांडलं आहे- सेप्टिमस वॉरेन स्मिथ. पोस्ट ट्रॉमॅटिक स्ट्रेसचा सामना करणारा, मनोविकारानं ग्रासलेला युवा सैनिक. ३-४ वर्षांपूर्वी संपलेल्या पहिल्या महायुद्धात सेप्टिमस लढला होता. युद्धादरम्यान मित्राच्या मृत्यूमुळं सेप्टिमसला धक्का बसला आहे, तो आत्महत्येच्या विचारात आङे. त्याची पत्नी रेझिया सेप्टिमससोबत खंबीरपणे उभी आहे, मात्र एका क्षणी सेप्टिमस आपलं आयुष्य संपवतो.

क्लॅरिसाच्या घरी पार्टीमध्ये समाजाच्या वेगवेगळ्या स्तरातले लोक येतायत. पीटर आणि क्लॅरिसाची लहानपणीची मैत्रिण सॅलीही तिथं आली आहे. सॅलीमधला बदल क्लॅऱिसाला काहीसा अनपेक्षित आहे. दुसरीकडे सेप्टिमसचे डॉक्टर आणि डॉलोवे कुटुंबाचे मित्र सर विल्यम ब्रॅडशॉ यांच्यामुळं क्लॅरिसाला सेप्टिमसच्या मृत्यूविषयी कळतं आणि ती स्वतःच्या आयुष्याविषयी विचार करू लागते.

व्हर्जिनिया वूल्फ

व्हर्जिनिया वूल्फ

आठवणींचे फ्लॅशबॅक्स वगळता ‘मिसेस डॉलोवे’चं मुख्य कथानक एकाच दिवसात घडतं, आणि तरीही खिळवून ठेवतं. व्हर्जिनिया वूल्फनं त्या साध्या थीममध्येही नाट्य उभं केलं आहे. ही कहाणी दोन महायुद्धांमधलं इंग्लंड, युद्धामुळं समाजात घडत असलेले बदल, युद्धावरून परतलेल्या सैनिकांसमोरच्या समस्या, मनोविकार एका गृहिणीचं भावविश्व, अपुरी राहिलेली स्वप्न, समलिंगी आकर्षण, स्त्रीस्वातंत्र्य अशा महत्त्वाच्या पैलूंवर भाष्य करते.

अशा विचारसरणीनं व्हर्जिनियानं आधुनिक साहित्याला मोठं योगदान दिलं आहे. उच्चशिक्षित, घरातून साहित्याचा वारसा लाभलेली व्हर्जिनिया अधिक डोळसपणे आसपासच्या परिस्थितीकडे पाहते. तिनं स्वतः मानसिक आजारांचा सामना केला होता, आणि अखेर ५९व्या वर्षी स्वतःच आपलं आयुष्य संपवलं होतं.

आपल्या लेखनातून व्हर्जिनियानं स्त्रीचं अंतरंग, तिचे विचार मोकळेपणानं मांडले. त्यामुळंच आज तिच्याकडे फेमिनिस्ट विचारसरणीचा पाया घालणारी लेखिका म्हणून पाहिलं जातं.

– जान्हवी मुळे 

Advertisements

इंग्रजी साहित्याविषयीची कुठलीही मालिका जेन ऑस्टिनच्या ‘प्राईड अँड  प्रेज्युडिस’शिवाय पूर्ण होऊ शकत नाही. 

कियारा नाईटली - एलिझाबेथ बेनेटच्या भूमिकेत

कियारा नाईटली – एलिझाबेथ बेनेटच्या भूमिकेत

प्राईड अँड  प्रेज्युडिस ही इंग्रजीमधली सर्वात लोकप्रिय कादंबरी मानली जाते. एलिझाबेथ बेनेट उर्फ लिझी याच कादंबरीची नायिका आहे. इंग्रजी साहित्यातली सर्वात लाडकी नायिका. म्हटलं तर चाकोरीमधली आणि म्हटलं तर चाकोरीबाहेरची.

लिझी ही बेनेट दंपतीच्या पाच मुलींपैकी दुसरी. ती सुंदर आहे, पण केवळ नटण्यामुरडण्यात रमणारी नाही. ती हुशार आहे, विचार करून वागते-बोलते म्हणून आपल्या वडिलांचीही ती लाडकी आहे. लिझीच्या आईला मात्र आपल्या पाचही मुलींच्या लग्नाशिवाय दुसरं काही सुचत नाही.

बेनेट कुटुंबियांच्या शेजारी चार्ल्स बिंगले आणि फिट्झविल्यम डार्सी राहायला येतात आणि लिझीच्या आईचा उत्साह ओसंडून वाहायला लागतो. लिझीची मोठी बहीण जेन आणि चार्ल्स एकमेकांच्या प्रेमात पडतायत असं वाटू लागतं. तर दुसरीकडे लिझी आणि डार्सीमध्ये खटकेच उडताना दिसतात. एकमेकांविषयी पूर्वग्रह आणि अभिमान लिझी आणि डार्सीच्या कहाणीत आडवे येतात.

१८व्या शतकातल्या इंग्लंडधील प्रथेनुसार आणि आर्थिक परिस्थितीमुळं लिझीला लग्न करणं भाग आहे. पण केवळ सामाजिक गरज आणि पैशासाठी नाही, तर प्रेमासाठी. लिझी इथंच आपल्या बहिणींपेक्षा वेगळी ठरते. लग्नाचा एक प्रस्ताव ती सहज नाकारते. डार्सीवर प्रेम करत असूनही सुरूवातीला त्यालाही नकार देते. कथानक पुढे सरकतं, तसं लिझीचं पात्र खुलत जातं, तिच्यात अधिक मोकळेपणा आणि ठामपणा येतो.

ऑस्टिननं ज्या पार्श्वभूमीवर हे लेखन केलंय, त्याकडेही दुर्लक्ष करता येणार नाही. 18व्या शतकाच्या उत्तरार्धात आणि १९व्या शतकाच्या सुरूवातीचा, इंग्लंडच्या सिंहासनावर राणी व्हिक्टोरिया येण्याआधीचा तो काळ. ऑस्टिन लिहित होती, तेव्हाच अमेरिकचं स्वातंत्र्ययुद्ध, फ्रान्समधली राज्यक्रांती, नेपोलियनिक युद्धं या जग बदलणाऱ्या घटना घडत होत्या. (याच सुमारास भारतात इंग्रज आणि मराठ्यांमध्ये तीन युद्ध झाली.)

तरीही ऑस्टिननं राजकीय अथवा सामाजिक भाष्य केलं नाही, असं अनेकांना वाटतं. मात्र या सर्व घटनांचा तिच्या कथानकातील पात्रांवर अगदी थेट नाही, पण परिणाम तर होतोच. प्राईड अँड प्रेज्युडाईसमध्ये गावात सैन्यानं तळ ठोकल्याचा उल्लेख आहे, काही पात्रांची लष्करी पार्श्वभूमी आहे.

बदलांच्या त्या काळात, प्रिन्स जॉर्जच्या अधिपत्याखाली इंग्लंडमध्ये साहित्य आणि कलेची मात्र भरभराट झाली. ऑस्टिनला त्याचा फायदाच झाला.

तसं जेन ऑस्टिनच्या कादंबऱ्या एका चौकटीतलं – उच्चभ्रू ब्रिटिश कुटुंबांमध्ये घडतात. तिथं गरीब-श्रीमंत हा भेद दिसतो, पण त्यातला संघर्ष समोर येत नाही. मात्र ऑस्टिनचं जग त्या त्या काळातल्या इंग्लंडच्या समाजव्यवस्थेची विशेषतः स्त्री-विश्वाची जाणीव करून देतं. तिथं स्त्रियांना दुय्यम स्थान आहे, पण त्या स्वतंत्र विचारही करतात. म्हणूनच त्या जास्त खऱ्या वाटतात.

ऑस्टिनच्या जगातल्या स्त्रिया आणि आजच्या बहुसंख्य महिला यांच्या आसपासच्या परिस्थितीत अजूनही बरंच साम्य आहे. कदाचित म्हणूनच तिच्या कादंबऱ्या आजही वाचल्या जातात, आजच्या काळालाही लागू पडतात.

ऑस्टिन बंडखोर लेखिका नव्हती कदाचित, पण आपल्या चाकोरीच्या आत राहून तिनं केलेलं छोटंस बंडही महत्त्वाचं आहेच.

– जान्हवी मुळे 

जेन ऑस्टिन

जेन ऑस्टिन

इंग्रजी साहित्याची, विशेषतः रोमँटिक नॉव्हेल्सची अनभिषिक्त साम्राज्ञी म्हणजे जेन ऑस्टिन. एकोणिसाव्या शतकाच्या सुरूवातीला ऑस्टिनच्या कादंबऱ्या प्रकाशित झाल्या आणि आज २१व्या शतकातही त्या तितक्याच आवडीनं वाचल्या जातात.

खरं तर जेन इंग्लंडच्या उच्चभ्रू जमिनदार वर्गातली. साहजिकच तिच्या बहुतेक कहाण्या प्रामुख्यानं त्याच वर्गात घडतात आणि त्या काळातल्या इंग्लंडच्या सामाजिक परिस्थितीवर – खास करून स्त्रियांच्या जीवनावर प्रकाशझोत टाकतात.

ऑस्टिनच्या नायिका या केवळ लग्न करून संसार थाटण्याच्या उद्देशानं जगतात अशी टीका अनेकदा केली जाते. पण त्या काळातल्या समाजानं आखून दिलेल्या चौकटीतही या प्रत्येक नायिकेचं स्वतंत्र भावविश्व आहे. परावलंबी असूनही अनेकदा थोड्या प्रमाणात का असेना, त्या या परिस्थितीविरोधात बंडही करतात.

जेन ऑस्टिननं एकूण सहा कादंबऱ्या लिहिल्या आणि त्यात असंख्य पात्रं उभी केली. ‘सेन्स अँड सेन्सिबलिटी’मध्ये एलिनॉर डॅशवूड, ‘प्राईड अँड प्रेज्युडाईस’ची एलिझाबेथ बेनेट, ‘मॅन्सफील्ड पार्क’ची फॅनी प्राईस, ‘एमा’ कादंबरीची नायिका एमा वुडहाऊस, ‘नॉर्थहँगर अॅबी’मधली कॅथरीन मोरलँड आणि ‘परस्युएजन’ची अॅन इलियट – ऑस्टिनच्या प्रत्येक कादंबरीत नायिकेचं पात्रच केंद्रस्थानी आहे.

प्राईड अँड प्रेज्युडाईसच्या लोकप्रियतेमुळं एलिझाबेथ बेनेट अनेकांच्या परिचयाची असेल. ( या कादंबरीच्या बॉलिवूड कॉपीमध्ये ऐश्वर्या रायनं ते पात्र साकारलं होतं.) तर एमा वरही बॉलिवूडमध्ये चित्रपट तयार करण्यात आला. (सोनम कपूरचा ‘आयशा’)

एलिनॉर

एलिनॉर

पण या दोघींपेक्षा व्यक्तिशः मला एलिनॉरच जास्त आवडते. सेन्स अँड सेन्सिबलिटी ही कादंबरी एलिनॉर आणि तिची बहीण मरियनची कहाणी सांगते.  

अवघ्या १९व्या वर्षी एलिनॉर वडिलांच्या मृत्यूनंतर आपल्या आई-बहिणींना सावरण्यासाठी उभी राहते. सावत्र भाऊ-वहिनीच्या दुस्वासामुळं एलिनॉर, मरियन, त्यांची आई आणि लहान बहीण मार्गारेटवर संकट कोसळलंय. एका नातेवाईकाच्या आधारानं त्यांच्या डोक्यावर छप्पर तर आहे. पण जगण्यासाठी पैसाही लागतो हे वास्तव एलिनॉरला माहिती आहे. ती आपल्या घराची जबाबदारी स्वीकारते. मरियन मात्र १६ वर्षांची, अल्लड आहे आणि स्वप्नांच्या जगात रमते. एलिनॉरलाही लग्न करायचं आहेच, पण भावानांमध्ये ती वाहात नाही आणि आपल्या कुटुंबाला आर्थिक स्थैर्य देणं हे तिचं मुख्य ध्येय्य आहे.

एलिनॉरचा सेन्स आणि मरियनची सेन्सिबलिटी… स्त्रीची दोन रूप ऑस्टिननं एकाच कादंबरीत रंगवली आहेत. ऑस्टिनच्या या पहिल्यावहिल्या कादंबरीनं वाचकांना खिळवून ठेवलं नसतं, तरच नवल.

51uizmo5y1l-_sx338_bo1204203200_

सेन्स अँड सेन्सिबलिटी 1811 साली अनामिकपणे (By a Lady या नावानं) प्रकाशित झाली तेव्हा ऑस्टिन 36 वर्षांची होती आणि ऑस्टिनचा मृत्यू झाला तेव्हा तिचं वय होतं ४१ वर्ष (1817). म्हणजे केवळ ५-६ वर्षांच्या काळात या कादंबऱ्यांना मोठा वाचकवर्ग मिळाला. ऑस्टिनच्या आणखी दोन कादंबऱ्या अर्धवट असतानाच तिचा मृत्यू झाला.

ऑस्टिनच्या मृत्यूनंतर जवळपास ५ दशकांनी तिचं जीवनचरित्र प्रकाशित झालं आणि वाचकांना पुन्हा या कादंबऱ्यांमध्ये रस वाटू लागला. ऑस्टिनच्या वैयक्तिक आयुष्याविषयी फारशी माहिती नाही. तिनं लग्न न करण्याचा निर्णय का घेतला याविषयीही अनेक तर्कवितर्क लावले जातात. २०० वर्षांनंतरही ऑस्टिनविषयीची आणि तिच्या कादंबऱ्यांविषयीची उत्सुकता कमी झालेली नाही.

– जान्हवी मुळे

PS – ऑस्टिनच्या कादंबऱ्या चित्रपटांसाठी अगदी परफेक्ट आहेत. सेन्स अँड सेन्सिबलिटीवर 1995 मध्ये आंग लीनं काढलेला चित्रपट अतिशय गाजला होता – त्यात एमा थॉम्पसननं एलिनॉरची तर केट विन्सलेटनं मरियनची भूमिका केली होती. याच कथेवर आधारीत तमिळ चित्रपटात तब्बू आणि ऐश्वर्या रायनं काम केलं होतं.

51zk10qrjwl-_sx321_bo1204203200_

“I think there’s just one kind of folks. Folks.”

माणसाची एकच जात असते- माणूस.

किती साधं, सोपं आणि तेवढंच कठीण वाक्य आहे! हार्पर ली या लेखिकेच्या ‘टू किल अ मॉकिंगबर्ड’ या कादंबरीचा हाच तर संदेश आहे. हार्परचं खरं नाव नेली हार्पर ली. आपल्या लहानपणीच्या आठवणींवर आधारीत तिची ही कादंबरी 1960 साली प्रकाशित झाली. या कादंबरीचं कथानक १९३०-३५ दरम्यान अलाबामामधल्या एका छोट्या शहरात मेकोम्बमध्ये घडतं. स्काऊट त्याच कथेची नायिका आहे.

जीन लुई स्काऊट फिन्च जेमतेम पाच-सात वर्षांची आहे. स्काऊटला आई नाही, तिचे वडी अॅटिकस अटॉर्नी आहेत. स्काऊट आणि तिचा भाऊ जिम वडिलांना नावानंच हाक मारतात. स्काऊट पक्की टॉमबॉय आहे आणि तिची आंट अॅलेक्झांड्रा तिला मुलींसारखं वागवण्याचा प्रयत्न करत राहते. पण अॅटिकसनं स्काऊटला अगदी मोकळीक दिली आहे.

मेरी बॅडहॅम - स्काऊटच्या भूमिकेत आणि ग्रेगरी पेक अॅटिकस फिन्चच्या भूमिकेत

मेरी बॅडहॅम – स्काऊटच्या भूमिकेत आणि ग्रेगरी पेक अॅटिकस फिन्चच्या भूमिकेत

स्काऊट धाडसी तर आहेच, पण अत्यंत हुशारही आहे. तिच्यातली दयाळू वृत्ती आणि कनवाळू स्वभावही अनेकदा दिसून येतो. स्काऊट कधीकधी आपल्या कल्पनाविश्वातही रमते. 

स्काऊटच्या नजरेतून मेकोम्बमधल्या घडामोडी उलगडत जातात. अॅटिकस लढत असलेला खटला, त्याविषयी आसपास उमटणाऱ्या प्रतिक्रिया यांचा परिणाम स्काऊटवरही होतो. १९६० साली लिहिलेली ही कादंबरी बलात्कार आणि वर्णद्वेश या दोन मुख्य समस्यांवर भाष्य करते. दुर्दैवाची गोष्ट म्हणजे आजही अमेरिकेतच नाही तर जगाच्या कानाकोपऱ्यात या समस्या कायम आहेत. स्काऊटची ही गोष्ट ५५ वर्षांनंतरही म्हणूनच महत्त्वाची ठरते.

हार्पर लीला टू किल अ मॉकिंगबर्डसाठी पुलित्झर पुरस्कार मिळाला होता. याच पुस्तकावर आधारीत चित्रपटात अॅटिकसच्या भूमिकेसाठी ग्रेगरी पेकलाही ऑस्कर मिळालं. स्काऊटची कहाणी अमेरिकेत शालेय अभ्यासक्रमाचाही भाग बनली. स्वतः हार्परलाही हे एवढं यश अपेक्षित नव्हतं. कदाचित म्हणूनच तिनं त्यानंतर दुसरी कादंबरी लिहिली नाही.

टू किल अ मॉकिंगबर्डची लोकप्रियता केवढी आहे याचा प्रत्यय गेल्या वर्षी पुन्हा आला. हार्पर लीच्या या पुस्तकाचा पहिला कच्चा मसूदा गो सेट अ व़ॉचमन या नावानं प्रकाशित झाला, तेव्हा त्यावरही लोकांच्या उड्या पडल्या. अर्थात त्या पुस्तकाला टू किल अ मॉकिंगबर्डची सर नाही.

हार्परनं यंदा फेब्रुवारीमध्ये या जगाचा निरोप घेतला. पण तिची कहाणी यापुढच्या पिढ्यांनाही खूप काही शिकवणारी ठरेल यात शंका नाही.

– जान्हवी मुळे

 694008

 

आजच्या घडीच्या सर्वात यशस्वी लेखकांपैकी एक म्हणून जे. के. रोलिंग प्रसिद्ध आहे. फोर्ब्सच्या सर्वात श्रीमंत व्यक्तींच्या यादीमध्येही तिचा कालपरवापर्यंत समावेश होता. पण सेवाभावी कार्यासाठी तिनं आपल्या संपत्तीचा मोठा हिस्सा दान केल्यामुळं ताज्या यादीत तिला आता स्थान मिळालं नसल्याची बातमी काही दिवसांपूर्वीच आली होती.

 

jk-rowling

जे. के. रोलिंग

एकेकाळी दोन वेळच्या जेवणासाठी झगडणारी जोआन, सिंगल मदर म्हणून मुलीला सांभाळायची कसरत करणारी जोआन, पुढं जगातली सर्वात श्रीमंत लेखिका बनली. रोलिंगला इतकं अफाट यश हॅरी पॉटरनं मिळवून दिलंय. पण त्या एकाच पुस्तक-मालिकेवर ती थांबलेली नाही.

हॅरी पॉटर मालिकेनंतर रोलिंगनं त्याच्याशी निगडीत लिखाण सुरू ठेवलंच, शिवाय 2012 साली ‘ कॅज्युअल व्हॅकेन्सी’ ही कादंबरी – खरं तर ग्रंथच प्रकाशित केला.

पण रोलिंगचा पोस्ट-हॅरी पॉटर-मास्टरपीस म्हणजे डिटेक्टिव्ह कार्मोरॉन स्ट्राईक. रॉबर्ट गॅलब्रेथ या टोपणनावानं रोलिंगनं ‘द कुकूज कॉलिंग’ ही कादंबरी लिहिली. कार्मोरॉन त्या कादंबरीचा नायक. द कुकूज कॉलिंग प्रकाशित झाली, तेव्हा तिचं बरंच कौतुक झालं. पण लेखकाविषयी नेमकी कुणाला माहिती नव्हती. एका वृत्तपत्रानं बरंच संशोधन करून गॅलब्रेथ म्हणजे दुसरं-तिसरं कुणी नाही तर रोलिंगच आहे हे सिद्ध केलं.

द कुकूज कॉलिंगनंतर याच मालिकेत रोलिंगनं द सिल्कवर्म आणि करिअर ऑफ एव्हिल या याच मालिकेतील दोन कादंबऱ्या लिहिल्या. त्यात स्ट्राईकच्या बरोबरीनं खांद्याला खांदा लावून काम करणारी त्याची सेक्रेटरी रॉबिन एलाकॉट हे एक भन्नाट कॅरेक्टर आहे.

तसं रोलिंगच्या कादंबऱ्यांमधील मुख्य स्त्री पात्रं – अगदी खलनायिकाही अतिशय कणखर असतात. रॉबिन हे त्यातलं सर्वात वास्तववादी पात्र आहे.

द कुकूज कॉलिंगमध्ये रॉबिन स्ट्राईकसाठी टेम्पररी सेक्रेटरी म्हणून आठवडाभरच काम करणार असते. पण पुढे त्याची जणू पार्टनर बनते. एका दूरच्या गावात वाढलेली रॉबिन बॉयफ्रेण्ड मॅथ्यूसोबत लंडनला राहायला आली आहे. दोघांचं लग्न ठरलं असून रॉबिनच आयुष्य मॅथ्यू म्हणेल ती पूर्व दिशा असं बनलं आहे. मात्र स्ट्राईकसोबत काम करताना रॉबिनला स्वतःचं अस्तित्व निर्माण कऱण्याची संधी मिळते आणि तिचं पात्र बहरत जातं.

रॉबिनचा भूतकाळ दुर्दैवी घटनेनं झाकोळला आहे. त्या भूतकाळानंच तिला काहीसं दुर्बल बनवलं, पण पुढं लढण्याचा आत्मविश्वासही दिला. आपल्या लग्नाचं अगदी बारकाईनं प्लॅनिंग करणारी रॉबिन, बिनधास्त गाडी चालवणारी रॉबिन, गुन्ह्याचा तपास लावताना चालाखीनं काम करणारी रॉबिन, गुन्ह्याचे बळी पडलेल्यांविषयी आत्मीयता बाळगणारी रॉबिन, स्ट्राईक आणि मॅथ्यू या दोघांमध्ये ओढाताण झालेली रॉबिन असे रॉबिनच्या व्यक्तिमत्त्वाला अनेक कंगोरे आहेत.

पुरुषाकडून होते ती चूक, स्त्रीकडून होतो तो गुन्हा या मनोवृत्तीचा फटका रॉबिनला बसतो. रॉबिन मुलगी असल्यानं ती ‘डिटेक्टिव्हगिरी’ करणार या कल्पनेनं तिच्या भावाला हसू येतं. अशा अनके पूर्वग्रहांना रॉबिन तोंड देते. रॉबिन आणि स्ट्राईकमधलं नातं व्यावसायिक नात्यापलिकडे गेलं आहे, दोघांमध्ये एक भावनिक बंध निर्माण झाला आहे पण रॉबिन मॅथ्यूची आहे हा विचार स्ट्राईकच्या मनातून जात नाही.

ही कहाणी अजून पूर्ण झालेली नाही. कदाचित रोलिंग भविष्यात आणखी स्ट्राईक नॉव्हेल्स काढेल आणि त्यात रॉबिनचं पात्र आणखी किती भराऱ्या घेतंय यावर माझ्यासारख्या चाहत्यांची नजर राहील.

– जान्हवी मुळे

robert galbraith.png

ती नायिका आहे, पण नायकाची प्रेयसी नाही. तिच्याशिवाय कहाणी पूर्ण होऊ शकत नाही.

hermione1

एमा वॉटसन – हर्मायनी ग्रेंजरच्या रूपात

जे.के. रोलिंगची हर्मायनी ग्रेंजर केवळ हॅरी पॉटरच्या विश्वातली ग्रेटेस्ट विच कदाचित आजवरची ग्रेटेस्ट हिरॉईन ठरावी. 

 

आता लहान मुलांच्या पुस्तकाविषयी काय वाचायचं, असा विचार मनात आला असेल, तर जरा थांबा. कारण रोलिंगची ही मालिका केवळ लहान वयाच्या वाचकांसाठीची नाही. त्या कथानकातून समोर येणाऱ्या अनेक themes कुणा प्रौढ व्यक्तीलाही विचारात पाडणाऱ्या आहेत. हर्मायनीचं पात्र हे त्यापैकीच एक.

हर्मायनीची आणि माझी पहिली भेट झाली, तेव्हा खरं तर माझे कॉलेजचे दिवस होते. हॅरीपेक्षाही मला पहिल्यापासून हर्मायनीच आवडली.

हर्मायनी जादूगारांच्या परिवारातली नाही. पण ती अत्यंत हुशार आहे. हर्मायनीला आपल्या गुणवत्तेची जाणीव आहे, पण तिला अजिबात गर्व नाही आणि ती बुजरीही नाही. तिला पुस्तकं आवडतात आणि कुठल्याही समस्येचं उत्तर हुडकून काढण्यात ती तरबेज आहे.

हर्मायनी शिस्त पाळते; पण वेळ पडली तर नियम मोडायचीही तिची तयारी आहे. कुण्याही दुर्बल व्यक्तीवर अन्याय झालेला तिला सहन होत नाही. 

86cba82f2f7849c842ae447238c035d2

हर्मायनी ग्रेंजर

हर्मायनीच्या व्यक्तिमत्वाला नाजूक कंगोरेही आहेत, पण एक स्त्री म्हणून तिला कमजोर समजण्याची चूक कुणीही करू शकणार नाही. कुठल्याही परिस्थितीला तोंड द्यायची तिची तयारी आहे. आपलं मत ती स्पष्टपणे व्यक्त करते आणि तितक्याच मोकळेपणानं प्रसंगी भावनांना वाट करून देते.

कथा हॅरीची असली, तरी त्यातही हर्मायनीचं स्वतंत्र अस्तित्व आहे. हॅरीसोबतचं तिचं नातं हे निखळ मैत्रीचं नातं आहे. हर्मायनीचा हॅरीमधल्या क्षमतेवर पूर्ण विश्वास आहे. ती आणि ऱॉन वेळोवेळी हॅऱीला साथ देतात. एका क्षणी रॉनही हॅरीची साथ सोडतो, पण हर्मायनी हॅरीसोबत चालत राहते. हॅरीला आणि पर्यायानं जगालाही वाचवण्यासाठी कुठली वाट निवडायला हवी, हे तिला नेमकं उमगतं.

हॅरी आणि रॉनपेक्षा बऱ्याच बाबतींत अगदी वेगळी हर्मायनी खरं तर हॅरी आणि रॉनमधलाही दुवा आहे. 

हर्मायनी नसती तर हॅरीनं काय केलं असतं, असा प्रश्न पडल्याशिवाय राहात नाही. मला वाटतं तेच जे.के. रोलिंगचं सर्वात मोठं यश आहे.

रोलिंगच्या या हर्मायनीला एमा वॉटसननं पडद्यावर जीवंत केलं आहे. पण एमाच्या पडद्याबाहेरच्या सेवाभावी कार्यानं आणि स्त्री-मुक्तीविषयी विचारांनी हर्मायनीला खऱ्या अर्थानं वास्तवात आणलं आहे.

एऱवी परिकथांच्या स्वप्नांत रमणाऱ्या लहान मुलींना हर्मायनीच्या रूपानं मिळालेली नायिका हे पुढच्या पिढ्यांसाठी रोलिंगचं गिफ्टच म्हणायला हवं.

( रोलिंगविषयी आणि तिच्या दुसऱ्या तितक्याच कणखर नायिकेविषयी आता पुढच्या भागात..)

– जान्हवी मुळे

हॅरी, हर्मायनी आणि रॉन

हॅरी, हर्मायनी आणि रॉन

 

“I am no bird; and no net ensnares me: I am a free human being with an independent will.”

“मी माणूस आहे, स्वतंत्र आहे, माझ्या स्वतःच्या इच्छा आहेत.”

जेन एअर

जेन एअर

आजच्या जमान्यातही अनेक स्त्रिया हे शब्द उघडपणे बोलू शकत नाहीत. पण शार्लोट ब्राँटेनं एकोणिसाव्या शतकात लिहिलेल्या जेन एअर कादंबरीची नायिका, हे निक्षून सांगते. लुईसा मे अल्कॉट, व्हर्जिनिया वूल्फसारख्या नावाजलेल्या लेखिका असोत वा अगदी अलिकडच्या काळातल्या महिला. जेन एअर सर्वांना आपलीशी वाटते.

शार्लोटनं क्युरर बेल या टोपणनावानं जेन एअर (Jane Eyre) १८४७ साली प्रकाशित केली आणि इंग्रजी साहित्यात क्रांती घडली. तोवरच्या प्रस्थापित नायिकांपेक्षा जेन एअर ही नायिका बरीच वेगळी होती. आणि विशेष म्हणजे जवळपास १७० वर्षांनंतरही तिची कहाणी अगदी ताजी वाटते.

जेन एअरचं आयुष्य साधं – सोपं अजिबात नाही. तिच्या आवडी-निवडी ‘टिपिकल’ मुलींसारख्या नाहीत. लहानपणीच अनाथ झालेली जेन तिच्या मामाच्या घरी राहते, मामीच्या जाचाविरोधात बंड पुकारते. अनाथ मुलींच्या शाळेत रवानगी झाल्यावरही तिचे हाल संपत नाहीत आणि तिच्यातली बंडखोर वृत्ती कमी होत नाही. ती मैत्रीला किंमत देते. आधी बदल्याच्या भावनेनं पछाडलेली जेन अनुभवानं परिपक्व बनते. जेन दिसायला सुंदर वगैरे नाही. ती गव्हर्नेस म्हणून एका घरात – थॉर्नफिल्डमध्ये – नोकरी करू लागते आणि तिथल्या मालकाच्या, एडवर्ड रोचेस्टरच्या प्रेमात पडते. पण रोचेस्टरच्या आयुष्यातली एक काळी बाजू समोर आल्यावर जेनचं आय़ुष्य पुन्हा वेगळं वळण घेतं.

जेन एअरची कहाणी रहस्यमय आहे, तितकंच गहिरं आहे तिचं व्यक्तीमत्व. जेनला आणि तिची व्यक्तीरेखा चितारणाऱ्या शार्लोट ब्राँटेला स्त्री-पुरुष समानता हवी होती. या दोघींनाही लौकिकार्थानं कदाचित ‘फेमिनिस्ट’ म्हणता येणार नाही. पण व्हिक्टोरियन इंग्लंडमध्ये हे कथानक लिहिलं गेलं, हे विसरता येणार नाही.

त्या काळात स्त्रियांचं जणू एकच ध्येय असायचं – चांगलं स्थळ मिळवणं. महिलांना दिलं जाणारं शिक्षणही केवळ संसारोपयोगी गोष्टींबाबतच असायचं. पण जेनचं मन त्यातच रमत नाही. ती स्वतःला चित्रांमधून व्यक्त करते, दागदागिने आणि उंची कपड्यांचा तिला सोस नाही, जेनलाही लग्न करावंसं वाटतंच, पण आपल्या प्रियकरासाठी ती स्वाभिमान बाजूला ठेवत नाही. आणि केवळ रीत आहे म्हणून समोर आलेला दुसरा लग्नाचा प्रस्तावही स्वीकारत नाही. 

शार्लोट ब्राँटे

शार्लोट ब्राँटे

शार्लोटच्या व्यक्तिगत आयुष्यातले अनुभवही जेन एअरला अधिक वास्तववादी बनवतात.

शार्लोट, एमिली आणि त्यांच्या दोन मोठ्या बहिणींना त्यांच्या आईच्या मृत्यूनंतर वडिलांनी – पॅट्रिक ब्राँटे यांनी – लँकेशायरमधल्या शाळेत ठेवलं होतं. पण टीबीमुळं मारिया आणि एलिझाबेथचा मृत्यू झाला. पॅट्रिकनी आपल्या दोन मुलींना घऱी परत आणलं. शार्लोट मग वडील, धाकट्या बहिणी म्हणजे एमिली आणि अन आणि भाऊ ब्रानवालसह यॉर्कशायरच्या हॉवर्थमध्ये राहू लागली. याच तीन बहिणींनीही पुढं कादंबऱ्या- कविता लिहिल्या. ब्रानवालला लहान असून मिळणारी वागणूक, त्याच्या शिक्षणावर दिला जाणारा भर शार्लोटला पसंत नव्हता. तिलाही शिकायचं होतं, पुढं जाऊन स्वतःची शाळाही काढायची होती. 

कथेची नायिका नेहमी सुंदरच दिसणारीच असते यावर शार्लोटचा विश्वास नव्हता. एमिली आणि अॅनसोबत एकदा त्यावरून तिचा वादही झाला. त्यानंतर शार्लोटनं जेन एअर लिहायला घेतली होती. स्त्रीचं स्वतंत्र अस्तित्व आणि स्वतंत्र व्यक्तिमत्व असतं हे जेन एअरनं दाखवून दिलंय.  

– जान्हवी मुळे

 

‘लिटल विमेन’ मराठी वाचकांसाठी अगदीच अपरिचित नाही. लुईसा मे अलकॉटच्या या कादंबरीचा शांताबाई शेळकेंनी केलेला अनुवाद ‘चौघीजणी’ अनेकांना वाचला असेल.

लिटल विमेन

लिटल विमेन

असं भाषा-स्थल-काल यांच्यापलिकडे जाण्याचं भाग्य एखाद्याच पुस्तकाला लाभतं. लिटल विमेननं ती करामत साधली आहे. मार्च कुटुंबातल्या मार्गारेट (मेग), ज्योसेफाईन (ज्यो), एलिझाबेथ (बेथ) आणि एमी कर्टिस (एमी) या चौघीजणी लहानपणीच माझ्या मैत्रिणी बनून गेल्या. ज्योसोबत तर गट्टीच जमली. आणि हो, त्यांचा मित्र लॉरी माझाही बेस्ट फ्रेण्ड बनला.  

लुईसा मे अल्कॉटनं आपल्या लहानपणीच्या अनुभवांवर आधारीत लिहिलेली ही कादंबरी अमेरिकन क्लासिक लिटरेचरमध्ये मानाचं पान ठरली आहे. 1869-70मध्ये लिटल विमेन प्रकाशित झाली. पुढं गुड वाईव्ज हा दुसरा भाग प्रकाशित झाल्यावर दोन्ही पुस्तकं एकसंध कादंबरी म्हणून पुन्हा प्रकाशित झाली. जगभरातील भाषांतरं, अनेक चित्रपट, टीव्ही मालिका, कार्टून सीरीजमध्ये झालेली रुपांतरं यांच्यामाध्यमातून लिटल विमेन घराघरात पोहोचल्या. आजही लहान मुलींनी आणि विशेषतः मुलांनी आवर्जून वाचावं अशा पुस्तकांत या कादंबरीची गणना होते.

मार्च भगिनींशी माझी पहिली ओळख अशाच एका चित्रपटामुळं झाली. विनोना रायडर, कर्स्टन डंस्ट, क्लेर डेन्सनं त्या चित्रपटात काम केलं होतं. मला वाटतं १९९६-९६चं वर्ष असावं. टीव्हीवर चित्रपट पाहिल्यावर ते पुस्तक शोधून वाचून काढलं. नंतर शांताबाईंनी केलेला अनुवादही वाचला. लिटल मेन, ज्यो’ज बॉईज हे लुईसानं लिहिलेले पुढचे भागही वाचले. प्रत्येक वेळी प्रत्येक स्त्री पात्रात मी मला शोधते आहे, असं वाटून गेलं.

प्रवाहाच्या विरुद्ध पोहण्याची तयारी असलेली, स्त्रियांविषयी प्रस्थापित अपेक्षा झुगारून लावणारी, लेखिका बनण्याचं स्वप्न पाहणारी, आपल्या स्वप्नांवर विश्वास ठेवून ती पूर्ण करण्यासाठी झगडणारी विचारी मुलगी.. मला ज्यो सारखं बनायचं होतं, अजूनही मी तिच्यासारखं बनण्याचाच प्रयत्न करते आहे.

लुईसा मे अल्कॉट

लुईसा मे अल्कॉट

ज्योमध्ये लुईसानं काही प्रमाणात स्वतःचा प्रवास रेखाटला आहे. स्वतः लुईसानं अविवाहित राहण्याचा निर्णय घेतला होता, पण आपल्या कादंबरीच्या दुसऱ्या भागात तिला ज्योचं लग्न झालेलं दाखवावं लागलं. कारण पुरुषाशिवाय राहणारी स्त्री नायिका म्हणून वाचकांना पटत नव्हती. अनेकांना ज्यो आणि लॉरी अशी जोडी जमेल याची खात्री होती. स्वतः लुईसाचं मात्र ज्यो आणि लॉरीमधल्या मैत्रीविषयी वेगळं मत होतं. ज्योचा जोडीदार एक प्रस्थापित नायक असू शकत नाही, या विचारातूनच तिनं मग फ्रेडरिकचं पात्र लिहिलं. लिटल विमेनमधल्या मुलींपेक्षाही त्यातल्या मुलांची- पुरुषांची पात्र अधिक जवळून अभ्यासली गेली.

लिटल विमेनकडे एक स्त्री-वादी, फेमिनिस्ट कादंबरी म्हणून पाहिलं जातं. पण लिटल विमेनमधला फेमिनिझम हा फक्त आक्रमक फेमिनिझम नाही. कुटुंबवत्सल आई आणि बहीणी, करारी आंट मार्च, कोमल मनाची बेथ, अल्लड एमी, नोकरी करणारी स्त्री, स्वाभिमानी महिला अशा वेगवेगळ्या रुपातली स्त्री या पुस्तकात दिसते. म्हणूनच ते चित्रण जास्त वास्तववादी वाटतं. अमेरिकेतील यादवी युद्धाच्या काळात घडणारं कथानक, त्या काळात अमेरिकेत घडत असलेल्या वैचारिक परिवर्तनाचीही झलक दाखवतं.

म्हणूनच काळाच्या पुढे असणारी कादंबरी असूनही लिटल विमेनला विरोध झाला नाही. नव्या पिढीची विचारसरणी घडवण्यात या पुस्तकाचा छोटासा का असेना पण महत्त्वाचा वाटा आहे.

(PS – लुईसा मे अल्कॉटच्या आयुष्यावर शार्लोट ब्राँटेचा प्रभाव होता. शार्लोटविषयी पुढच्या भागात )

 

अवघं ३० वर्षांचं आयुष्य. वुदरिंग हाईट्स ही एकच कादंबरी, काही कविता आणि गूढ व्यक्तीमत्व. एमिली ब्राँटेनं मला कधी वेड लावलं, ते आता आठवतही नाही.

 

Wuthering Heights by Emily Brontë

Wuthering Heights by Emily Brontë

लहानपणी, शाळेत असताना पहिल्यांदा वुदरिंग हाईट्स वाचलं होतं. तेव्हा इंग्रजी वाचन फारसं करत नसे. पण अगदी पहिल्या पानापासून अधाशासारखं वाचलं होतं, एवढी नक्की आठवतंय. पुस्तक वाचून संपवलं आणि त्यातलं यॉर्कशायरच्या ओसाड माळरानांचं वर्णन आणि पात्रांनी माझ्यावर टाकलेली मोहिनी अजून उतरलेली नाही. इंग्लंड दौऱ्यावर असताना वेळात वेळ काढून काही तास यॉर्कशायरमध्ये घालवले होते.

 
‘वुदरिंग हाईट्स’ इंग्रजी साहित्यातली सर्वात उत्कट आणि विलक्षण प्रेमकहाणी मानली जाते. आकंठ प्रेमात बुडालेला आणि बदल्याच्या भावनेनं पछाडलेला नायक हिथक्लिफ, काहीशी हट्टी आणि वास्तवाचं भान असलेली पण प्रेमात स्वतःला विसरून गेलेली नायिका कॅथरीन अर्नशॉ.
प्रेमात आयुष्य उधळून देणाऱ्यांच्या कथा कमी नाहीत. पण कॅथरिनची व्यथा वेगळी आहे. हिथक्लिफमय होऊनही त्याला तोडण्याची हिंमत ती करते. प्रेमाबरोबरच मत्सर, द्वेष, विद्रोह अशा मानवी भावनांना हात घालणारी ही कहाणी आहे. कुणी या कथेला शोकांतिका मानतं, तर कुणाला कथेच्या शेवटी उज्ज्वल भविष्य दिसतं. 
सन १८४५-४६च्या दरम्यान, म्हणजे जेमतेम वयाच्या 28व्या वर्षी एमिलीनं ही कादंबरी लिहिली होती. तीही एलिस बेल या पुरुषी टोपणनावानं. काळाच्या कित्येक दशकं पुढे असलेलं एमिलीचं लिखाण तेव्हा गाजलं, पण सुरूवातीला अनेकांना रुचलं नाही. एमिलीच्या मृत्यूनंतर तिच्या साहित्याचा खरा दर्जा लोकांना पटला. पुढच्या दीड शतकात या कादंबरीवर भरभरून लिहिलं गेलं. त्यावर आधारीत कित्येक नाटकं, सिनेमे, डॉक्युमेंट्रीज निघाल्या. पण ही कादंबरी लिहिणाऱ्या एमिलीविषयी फारच तोकडी माहिती उपलब्ध आहे.
एमिली ब्राँटे (भाऊ ब्रानवॉल ब्राँटेनं काढलेलं चित्र)

एमिली ब्राँटे (भाऊ ब्रानवॉल ब्राँटेनं काढलेलं चित्र)

30 जुलै 1818 रोजी एमिलीचा जन्म झाला होता. त्यानंतर २-३ वर्षांतच एमिलीची आई निर्वर्तली. दोन बहीणी, भाऊ, वडिल आणि एक मावशी असा एमिलीचा परिवार. चर्चमध्ये काम करणारे तिचे वडील यॉर्कशायरच्या हॉवर्थमध्ये स्थायिक झाले. तिथं विरंगुळा म्हणून लहानपणी ब्राँटे भावंडं गोष्टी रचायचे.

 
आपल्या काल्पनिक विश्वातील देशांची त्यांनी अँग्रिया आणि गोंडाल अशी नावंही ठेवली होती. मोठेपणीही त्यांनी लिहिणं थांबवलं नाही. एमिलीच्या बहिणी – शार्लोट आणि अॅन ब्राँटे या दोघींच्या कादंबऱ्याही त्या काळात गाजल्या होत्या.
खरं तर एमिली आणि शार्लोटला स्वतःची शाळा सुरू करायची होती. त्यासाठी ट्रेनिंग घ्यायला त्या ब्रसल्समध्ये गेल्या. पण दोघींना शाळेचं स्वप्न अर्ध्यावर सोडावं लागलं. एमिली पुन्हा लिखाणाकडे वळली. वुदरिंग हाईट्स प्रसिद्ध झाल्यावर वर्षभरातच एमिलीचं निधन झालं. तिच्या निधनानंतर एमिलीच्या काही कविता शार्लोटनं प्रकाशित केल्या.
 
 
जवळपास १७० वर्ष झाली. पण एमिलीच्या भाषेची जादू कमी झालेली नाही. एमिली आपल्या छोट्या आय़ुष्यात एकच कादंबरी लिहू शकली म्हणून तिच्या व्यक्तिमत्त्वाची गूढ किनार आणखी गडद झाली आहे.
Moors near Haworth, Yorkshire served as an inspiration and backdrop for Wuthering Heights

Moors near Haworth, Yorkshire served as an inspiration and backdrop for Wuthering Heights

 

अँगेला मर्कल, जर्मनीच्या चॅन्सेलर, युरोपियन युनियन रुपी शाळेची हेडमास्तरीण… अगदी ब्रिटन, फ्रान्सलाही अँजेला बाईंचा दरारा वाटतो.

angela-merkel-2011-7-19-10-0-51अँगेला मर्कल आजच्या घडीला युरोपच नाही तर जगातल्या सर्वात ताकदवान महिला आहेत. युरोपियन युनियनच्या आर्थिक नाड्या अँगेला बाईंच्याच हातात आहेत. जगाच्या राजकारणात सध्या अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा यांच्यानंतर दुसऱी सर्वात प्रभावशाली व्यक्ती कोण असेल तर अँगेला मर्कल.

या मर्कलबाई म्हणजे नेमकं काय रसायन आहे, याची जाणीव जगाला २००९ साली युरोझोनमधल्या आर्थिक संकटाच्या काळात झाली. ग्रीसनं आपण दिवाळखोरीच्या उंबरठ्यावर असल्याचं जाहीर केलं. ग्रीस दिवाळखोरीत निघालं असतं तर त्याचा फटका युरोपातल्या युरो चलन वापरणाऱ्या इतर देशांना आणि मग पर्यायानं जगालाही बसला असता. कर्जांमुळे युरोपातल्या इतर अनेक देशांचीही आर्थिक स्थिती हालाखीची बनली होती. त्यावेळी युरोपची नजर मदतीसाठी जर्मनीकडे वळली.

अँगेला मर्कल यांनी निर्णय घेण्यास वेळ लावला. पण ग्रीसला युरोपियन युनियनमार्फत आर्थिक मदत देऊ केली. अर्थात त्यासाठी ग्रीसवर काही निर्बंधही घातले. कुणाला अँजेलाबाईंचा निर्णय म्हणजे कडक शिक्षा वाटली. पण त्यांनी उचललेल्या पावलामुळे युरोपची अर्थव्यवस्था सावरते आहे.

युरोझोनमध्ये ग्रीस, स्पेन, पोर्तुगाल, इटलीसारख्या राष्ट्रांतील दिग्गज नेत्यांना आर्थिक संकटामुळे आपली खुर्ची गमवावी लागली. पण त्याच काळात अँगेला मर्कल यांची सत्ता भक्कम झाली. गेल्या वर्षी मर्कलबाई तिसऱ्यांदा जर्मनीच्या चॅन्सेलरपदी भरघोस मतांसह निवडून आल्या.

60 वर्षीय अँजेला म्हणजे जगाच्या राजकारणातलं एक रहस्यमय व्यक्तिमत्व. 2005 साली त्या पहिल्यांदा चॅन्सेलरपदी निवडून आल्या तेव्हा त्यांच्या स्टायलिश ब्लेझर्सची आणि हसतमुख चेहऱ्याची चर्चा जास्त व्हायची. पण लवकरच त्यांचं पोलादी व्यक्तिमत्व जगासमोर आलं.

एका धार्मिक पित्याची मुलगी, एक वैज्ञानिक, कार्यकर्ती आणि राजकारणी… अँजेला यांच्या व्यक्तीमत्वाचे हे वेगवेगळे पैलू आहेत. पूर्वश्रमीच्या अँजेला कासनेर यांचा जन्म हॅम्बर्गमध्ये झाला, तेव्हा जर्मनी एकसंध राष्ट्र नव्हतं. पश्चिम जर्मनीत चर्चमध्ये पाद्री म्हणून काम करणारे त्यांचे वडील नंतर पूर्व जर्मनीत स्थायिक झाले. घरात समाजवादी विचारांचा पगडा होता आणि समाजातल्या वेगवेगळ्या लोकांचा वावर असायचा. शीतयुद्धाच्या काळात वाढलेल्या अँजेला यांनी सुरूवातीला विज्ञानाची कास धरली. रिसर्च सायंटिस्ट म्हणून काम करणाऱ्या अँजेला यांचं आयुष्य 1989मध्ये पूर्ण बदलून गेलं.

बर्लिन भिंत कोसळली आणि दोन्ही जर्मनींची एकीकरणाकडे वाटचाल सुरू झाली. त्या मंतरलेल्या दिवसांत अँगेला राजकारणाकडे वळल्या. मग दशकभरात जर्मन संसद, चॅन्सेलर हेलमट कोल यांच्या सरकारमध्ये मंत्रीपद अशी झेप घेतली. पण त्याच हेलमट यांनी केलेल्या भ्रष्टाचाराचा पर्दाफाश करताना मर्कल यांनी कुठलीच हयगय केली नाही. पुढे 2000 साली ख्रिश्चन डेमोक्रॅटिक युनियनचं अध्यक्षपद आणि 2005 साली जर्मनीचं चॅन्सेलरपद असा अँजेला बाईंचा प्रवास. या दोन्ही पदांवर आरूढ होणाऱ्या त्या पहिल्याच महिला आहेत.

वयाची साठी गाठल्यावरही अँगेलाबाईंचा उत्साह तरुणांना लाजवेल असाय. मर्कल स्कीईंग आणि फुटबॉलच्या चाहत्या आहेत. ब्राझिलमधल्या फिफा विश्वचषकात तर त्या जर्मन टीमच्या सर्वात मोठ्या चीअरलीडर बनल्या होत्या.. विश्वचषक जिंकल्यावर खेळाडूंना त्यांनी आईच्या मायेनं आलिंगन दिलं. आजच्या जमान्यात राजकारणात येण्यासाठी उत्सुक महिलांसाठी अँगेला मर्कल खऱ्या अर्थान रोल मॉडेल बनल्या आहेत.

– जान्हवी मुळे