Category: Sports


A Reply to Vaibhav Chhaya’s post on FB

गेल्या आठवड्यातील घटनेत महिला पत्रकारांना सापत्न वागणूक मिळण्यामागचं कारण ‘त्या महिला आहेत’, एवढंच होतं.

एरवी घडणाऱ्या घटना बीटनुसार बदलत जातात. पुरुष सहकारी काहीच करत नाहीत, ही गोष्टही मला पटत नाही. अनेकदा पुरुष सहकारी patronizing role मध्ये जातात हे खरं आहे. पण अनेकदा पुरुष सहकारी, खास करून बॉसेस तुमच्यावर विश्वास दाखवतात, त्यामुळेच पुढे जाणं शक्य होतं. बरखा दत्तला प्रणय रॉयनी कारगिल युद्धात जाण्याची परवानगी दिली, म्हणून ती द बरखा दत्त झाली. तिला संधी मिळाली नसती तरीही तिनं आपली ओळख बनवली असतीच. पण मुद्दा हा आहे, की प्रणय रॉयसारख्या बॉसेसची कमी आहे.

इतर क्षेत्रातल्या महिलांपेक्षा पत्रकारितेतल्या महिलांची स्थिती वेगळी आहे. काही बाबतीत चांगली आणि काही बाबतींत वाईट. हे मात्र खरं की, महिला पत्रकारांनी एकत्र यायला हवं. पण तसे प्रयत्न जेव्हा केले जातात, तेव्हा त्याला मिळणारा प्रतिसाद नगण्य असतो. टीव्हीजेएच्या महिला ट्रिपदरम्यान ही गोष्ट जाणवली होती. इन मिन सात जणी जमलो फक्त.

मी स्वतः क्रीडाविभागात वार्तांकन करते, आणि अनेकदा आंतरराष्ट्रीय विषयांवरही लिहिलं आहे. खेळांच्या बातम्या देतानाही त्यामागची सामाजिक पार्श्वभूमी समोर आणली आहे. माझ्या सहकाऱ्यांनी आणि बॉसेसनी कधीच मला कमी लेखलेलं नाही. पण तरिही, एक महिला क्रीडा पत्रकार म्हणून काम करताना अनेक पूर्वग्रहांचा सामना करावा लागलाच. सुरूवातीच्या काळात माझ्या क्रिकेट आणि फुटबॉल ज्ञानाबद्दल शंका घेतली गेली आहे किंवा आश्चर्य व्यक्त केलं गेलं आहे. पण ते मूळात बायकांना खेळांमध्ये काही कळत नाही, हा जनरल समाजाचा समज असल्यामुळेच. आज ते चित्र बदललंय कारण- सानिया मिर्झा, सायना नेहवाल, इशा गुहा या खेळाडू आणि शारदा उग्रासारख्या पत्रकार..

बॉलिवूड आणि फिचरसाठीही हुशारी लागतेच. त्यातही फिचर म्हणजे केवळ सॉफ्ट न्यूज नाही. फिचरमध्ये मुलाखती, इन्व्हेस्टिगेटिव्ह आर्टिकल्स, प्रोफाईल, डॉक्युमेंटरी हे आणि इतर अनेक घटक येतात. दुसरं म्हणजे हुशारी ही केवळ राजकीय आणि इन्व्हेस्टिगेटीव पत्रकारितेइतकीच मर्यादित नाही. समाजातल्या अनेक घटनांवर मराठी महिलांनी सखोल वार्तांकन केलं आहे, करत आहेत. मराठीतही आणि इंग्लिश, हिंदीमध्येही. एकच उदाहरण पुरेसं आहे सध्या – योगिता लिमये, बीबीसी. Yogita Limaye बाकीची उदाहरणं तुम्ही शोधा.

मराठी माध्यमं मेल डॉमिनेटेड आहेत, कारण हा समाजच मेल डॉमिनेटेड आहे. माध्यमं सुद्धा समाजाचा आरसा आहेतच नाही. मीडियात जातीचा मुद्दा नेहमी उठतो, पण मला तरी आजवर कधीच तसं काही जाणवलं नाही. असे आरोप करणारी मंडळी मात्र स्वतः जातीवादी असल्याचं वारंवार जाणवलं.

आघाडीच्या चॅनेल्समध्येच काय आघाडीच्या वृत्तपत्रांतही एकही महिला संपादक
नाही. ज्यांच्या मालकीचं वृत्तपत्र आहे, त्यांचा अपवाद वगळता. यामागे कारणं अनेक आहेत.
१. पुरुषांना महिला बॉस आवडत नाही.
२. अनेक महिला हार्ड न्यूजपेक्षा सॉफ्ट न्यूजकडे वळतात आणि दुर्दैवानं हार्ड न्यूज करणाराच जास्त हुशार असा गैरसमज आहे.
३. पत्रकारिता हे ‘यू कॅन नॉट हॅव इट ऑल’ असं विश्व आहे. करियरवर लक्ष द्यायचं, तर घराकडे दुर्लक्ष होतं.
दिवसाचे कितीही तास, कुठल्याही वेळी बातमीच्या मागे धावत जाणं लग्नानंतर शक्य होत नाही बहुतेकींना. कारण बाईचं नोकरी करणं, अँकरिंग करणं ग्लॅमरस मानलं जातं. पण प्रत्येक वेळी जुळवून घेणं जमत नाही घरच्यांना. मुलं झाल्यावर शारिरीकदृष्ट्याही सगळं थकवणारं होऊन जातं. त्यामुळेच कुवतीपेक्षा कमी पण वेळेचं गणित सांभाळता येईल अशा पदांवर त्यांना समाधान मानावं लागतं. पुरुषांचं तसं नाही. त्यांचं घर सांभाळायला, डबे करून द्यायला बायका असतात.
कदाचित म्हणूनच फार कमी महिला संपादकपदावर किंवा इतर मोठ्या पदावर पोहोचल्या आहेत आणि ज्या पोहोचल्या आहेत, त्यातही बहुतेक जणी अविवाहित किंवा सिंगल आहेत.

(टीप – महिला पत्रकार या महिला पत्रकार असतात. त्यांची वेगळी जात नसते. आणि हे लिहिणाऱ्या माझ्या जातीवर कोणी जाणार असेल, तर I can’t help it.)

Sean Abbott

फिल ह्यूग्स गेला आणि जाताना चटका लावून गेला… पण शॉन अबॉटचं काय? त्याला तर आता मेल्याहून मेल्यासारखं वाटत असेल.. अबॉटनं टाकलेला बाऊन्सर नक्कीच ह्यूग्सला मारण्यासाठी नव्हता, तर त्याची विकेट काढण्यासाठी होता.

भारताचे माजी कर्णधार नरी काँट्रॅक्टर म्हणतात, “जे घडलं, त्याच अबाॅटची काय चूक आहे? त्यानं ही घटना विसरून जायला हवं. खरं तर तो हे कधीच विसरू शकणार नाही. पण त्यानं आपल्या गोलंदाजीवर काहीही परिणाम होऊ देऊ नये, क्रिकेट खेळणं थांबवू नये.”

ह्यूग्सच्या कुटुंबियांना किंवा शॉन अबॉटला काय वाटत असेल ते काँट्रॅक्टर यांच्याशिवाय कोणाला ठावूक असेल? 1961–62च्या मोसमात वेस्ट इंडीज दौऱ्यावर बार्बाडोसविरुद्ध सराव सामन्यात चार्ली ग्रिफिथचा चेंडू काँट्रॅक्टर यांच्या डोक्यावर, मागील बाजूस आदळला होता. त्यानंतर ते हॉस्पिटलमध्ये जवळपास सहा दिवस बेशुद्धावस्थेत होते. त्या गंभीर दुखापतीतून काँट्रॅक्टर सावरले, त्यांना पुन्हा कसोटी खेळण्याची संधी मिळाली नाही, पण पुढची दहा वर्ष प्रथम श्रेणी क्रिकेटही खेळले. “रस्त्यावर चालताना अपघात होतो, म्हणून कोणी चालणं थांबवतं का? आयुष्यात अशी जोखीम सगळीकडेच असते. गाडी चालवणं हीसुद्धा मोठी जोखीम आहे, म्हणून तुम्ही ड्रायव्हिंग करणंच थांबवाल का? अपघात थांबवणं कुणाच्याच हातात नाही.” असं काँट्रॅक्टर म्हणतात.

या घटनेनंतर काँट्रॅक्टर आणि ग्रिफिथ यांच्यातलं नातं कसं होतं, यावर काँट्रॅक्टर म्हणतात, “ग्रिफिथ रोज मला भेटायला हाॅस्पिटलमध्ये यायचा, असं मला सांगण्यात आलं. पण मी बेशुद्ध होतो,त्यामुळे मला तेव्हा त्याला भेटल्याचं आठवत नाही. मला नक्की आठवत नाही, पण १९६४ किंवा ६७ साली जेव्हा ग्रिफिथ भारतात आला होता, तेव्हा मी त्याला आणि हॉलला सीसीआयमध्ये भेटलो होतो. त्यानं मला मारण्याच्या किंवा जखमी करण्याच्या इराद्यानं चेंडू टाकला नव्हता.”

काँट्रॅक्टर यांनी तेव्हा झालं गेलं विसरून जायचं ठरवलं. स्वतः ग्रिफिथ यांनी त्या घटनेविषयी बोलताना गोलंदाजाची मनस्थिती कशी असते, यावर भाष्य केलं आहे. “मी जाणूनबुजून कुणालाही दुखापत केलेली नाही. इतका मोठा आघात होण्याची ती बहुदा पहिलीच घटना होती. कोणताही गोलंदाज एखाद्या फलंदाजाला जायबंदी करण्याच्या इराद्यानं बाऊन्सर टाकत नाही. फलंदाजाला चकवण्यासाठी, उसळत्या चेंडूवर खेळण्यास परावृत्त करण्यासाठी बाऊन्सर टाकला जातो, ज्यानं फलंदाज बाद होऊ शकतो.”

अर्थात ग्रिफिथ यांना काँट्रॅक्टर यांच्या त्या दुर्दैवी अपघातानंतर सावरण्यासाठी थोडा वेळ जावा लागला. ” मी त्या घटनेनं काहीसा हादरून गेलो होतो. क्रिकेट खेळणंच सोडून देण्याचा निर्णयही घेतला होता. पण जर ती घटना घडली नसती, तर तुम्हाला चार्ली ग्रिफिथ हे नावही लक्षात राहिलं नसतं. तो प्रसंग माझ्या आयुष्याचा, क्रिकेटमधील वाटचालीचा भाग बनला आहे, हे मी स्वतःला पटवलं. त्या प्रसंगातून सावरण्यासाठी ईश्वरानंच मला ताकद आणि धैर्य दिलं. माझे संघ सहकारी, कर्णधार आणि मित्रांनी त्यातून बाहेर पडण्यास मदत केली. म्हणूनच मी पुन्हा कसोटी क्रिकेट खेळू शकलो.” असं ग्रिफिथ यांनी नमूद केलं आहे.

शॉन अबॉटनं ग्रिफिथ यांचे हे शब्द लक्षात ठेवायला हवेत. क्रिकेट ऑस्ट्रेलियानंही अबॉटच्या पाठीशी उभं राहायला हवं असं मत पाकिस्तानचा माजी कर्णधार आणि वेगवान गोलंदाज वकार युनूसनं मांडलंय.

या घटनेनंतर अबॉटनं अजून कोणतीही प्रतिक्रिया दिलेली नाही. तो पुन्हा खेळू शकेल? मला माहित नाही. शॉनला समुपदेशनाची गरज आहे, जे सुरू झालं असेल. त्याला काही काळ शांत राहू द्या.

ऑस्ट्रेलियाचा कर्णधार आणि ह्यूग्सचा मित्र मायकल क्लार्क तसंच ह्यूग्सची बहीण मेगन यांनी अबॉटसोबत काही काळ घालवण्याचं ठरवलं आहे. अबॉटच्या दुःखावर त्यामुळे थोडीशी फुंकर घातली जाईल. पण पुन्हा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळण्याची ताकद त्याला स्वतःला जुळवावी लागेल.

– जान्हवी मुळे

Turning and turning into the widening gyre

The falcon cannot hear the falconer;

Things fall apart; the centre cannot hold;

Mere anarchy is loosed upon the world…

–       W.B. Yeats

आयरिश कवी डब्ल्यू बी यीट्सच्या या ओळी गेल्या आठवड्यापासून सारख्या मनात रुंजी घालतायत. माझ्या काही आवडत्या कवितांपैकी ही एक आहे. 1919 मध्ये प्रकाशित झालेल्या या कवितेत महायुद्धानंतरच्या युरोपचं वर्णन आणि बायबलमध्ये ख्रिस्तानं दिलेलं पुन्हा अवतरण्याचं वचन, यांवर यीट्सनं भाष्य केलं आहे. वर दिलेल्या चार ओळी तत्कालिन परिस्थितीचं वर्णन करतात. या ओळींचं थेट भाषांतर नाही, पण सारांश काहीसा असा आहे.

फाल्कन, म्हणजे बहिरी ससाणा, आणि फाल्कनर म्हणजे ससाण्याला नियंत्रित करणारा शिकारी. आकाशात घिरट्या घालत सावज हेरणारा ससाणा, आपल्या घिरट्या वाढवत जातो आणि शिकाऱ्यालाच जुमानेसा होतो. गोष्टी हाताबाहेर जातात. मध्यवर्ती सत्ता कोलमडते आणि अराजकाची लाट जगाला आपल्या कवेत घेत जाते.

95 वर्षांनंतरही जग यीट्सच्या कवितेपेक्षा वेगळं वाटत नाही. गेल्या काही दिवसांतील घटना यीट्सच्या कवितेची आठवण करून देतायत मला. अरब विश्वातील अशांतता, बांगलादेशातला हिंसाचार, यांत आता भर पडली आहे युक्रेनमधली उलथापालथ, व्हेनेझुएलातली निदर्शनं आणि थायलंडमधल्या सत्तासंघर्षाची… (आणि भारतात येऊ घातलेल्या निवडणूका… कोण जाणे त्यानंतर काय चित्र असेल इथे! )

जगाच्या वेगवेगळ्या कोपऱ्यांतले हे देश. पण तिथली दृष्यं बरीचशी एकसारखी आहेत सध्या. आर्थिक संकट, व्यवस्थेविरोधात लोकांचं आंदोलन, हिंसाचार, अस्थिर सरकार, अराजक.. हा निव्वळ योगायोग, की जागतिकीकरणाचा आणखी एक परिणाम?

एक मात्र नक्की, गेल्या आठवड्यात चर्चेत आलेल्या तीनही देशांमध्ये; म्हणजे युक्रेन, व्हेनेझुएला आणि थायलंडमध्ये; एक समान दुवा आहे- या तीन्ही देशांतील संघर्षाला आर्थिक पडझडीची किनार आहे.

– जान्हवी मुळे

खेळाच्या मैदानातील काही महत्त्वाच्या घडामोडी…

हॉकीत महिला पुरुषांपेक्षा वरचढ

2013 साली हॉकीच्या मैदानात एकीकडे भारतीय महिलांनी इतिहास रचला, तर दुसरीकडे पुरुष संघानं मात्र निराशा केली..

जर्मनीत झालेल्या ज्युनियर महिला विश्वचषकात भारताच्या मुलींनी कांस्यपदकाची कमाई केली. सुशीला चानूच्या टीमनं मिळवलेलं पदक हे कोणत्याही हॉकी विश्वचषकात भारतीय महिलांचं पहिलंच पदक ठरलं. भारताच्या सीनियर महिला टीमनंही आशिया चषकात कांस्य आणि एशियन चॅम्पियन्स ट्रॉफीत रौप्यपदक मिळवलं.

देशांतर्गत हॉकीत आयपीएलच्या धर्तीवर हॉकी इंडिया लीगच्या निर्मितीनं भारतातील हॉकीपटूंना नवी संधी मिळवून दिली. पण आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पुरुषांच्या ज्युनियर आणि सीनियर संघांनी निराशाचकेली. आशिया चषकातलं रौप्य वगळता पुरुष संघाला अपयशच आलं. अर्थात ऑस्ट्रेलियानं ओशियानिया कप जिंकल्यानं भारतीय पुरुष संघाला 2014 सालच्या विश्वचषकात मागच्या दरवाज्यानं प्रवेश मिळाला आहे.

——————

बुद्धिबळाच्या पटावर सत्तापालट

बुद्धिबळाच्या सिंहासनावरून विश्वनाथन आनंदला यंदा पायउतार व्हावं लागलं.

चेन्नईत झालेल्या जागतिक बुद्धिबळ स्पर्धेत आनंदला नॉर्वेच्या वर्ल्ड नंबर वन मॅग्नस कार्लसननं पराभूत केलं. पाच वेळचा विश्वविजेता आनंद कार्लसनविरुद्ध एकही डाव जिंकू शकला नाही. वर्षभरात इतर स्पर्धांमध्येही आनंदला संमिश्र यश मिळालं. अर्थात आनंदनंनिवृत्तीच्या शक्यता फेटाळून लावल्या आहेत आणि नव्या वर्षात चांगली कामगिरी बजावण्याचा निर्धार केला आहे.

दुसरीकडे युवा पिढीनंही भारताच्या आशा जागवल्या. परिमार्जन नेगी, अभिजित गुप्ता, नारायणन श्रीनाथ यांनी उल्लेखनीय विजय नोंदवले. महिलांमध्ये सौम्या स्वामिनाथननं कॉमनवेल्थ चॅम्पियनशिपचं रौप्यपदक मिळवलं. तर ज्युनियर वर्ल्ड चॅम्पियनशिपमध्येनाशिकच्या विदित गुजराथीनं कांस्य पदकाची कमाई केली.

——

बॅडमिंटनमध्ये नवी आशा

भारतीय बॅडमिंटनची नायिका सायना नेहवालच्या कामगिरीला 2013मध्ये ग्रहण लागलं.  सायनाला वर्षभर दुखापतींनी सतावलं आणि तिची जेतेपदांची झोळी रिकामीच राहिली. जागतिक बॅडमिंटन स्पर्धेत सायना उपांत्यपूर्व फेरीतच पराभूत झाली. रँकिंगमध्येहीसायनाची आठव्या स्थानावर घसरण झाली.

दुसरीकडे भारताच्या पी.व्ही. सिंधूनं मात्र आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चमकदार कामगिरी बजावली. ग्वांग्झूमध्ये झालेल्या जागतिक बॅडमिंटन स्पर्धेत सिंधूनं महिला एकेरीचं कांस्यपदक मिळवलं आणि अशी कामगिरी करणारी ती पहिलीच भारतीय महिला ठरली. त्याशिवायमलेशिया आणि मकाऊमध्ये झालेल्या ग्रांप्री गोल्ड स्पर्धांमध्येही सिंधूनं सुवर्णपदकं मिळवली. अर्थात इंडियन बॅडमिंटन लीगच्या मंचावर सायना आणि सिंधूमध्ये झालेल्या समोरा-समोरच्या लढाईत सायनानंच बाजी मारली.

आता पुढील मोसमात फिटनेसवर जास्त भर देण्याचा निर्धार सायनानं केला आहे. तर सिंधूसमोर आपला फॉर्म कायम राखण्याचं आव्हान आहे. 2014 साली भारतीय बॅडमिंटनच्या या दोन्ही नायिकांकडून कॉमनवेल्थ आणि एशियन गेम्समध्ये पदकांची अपेक्षा आहे..

एरवी भारतात बॅडमिंटनसाठी 2013चं वर्ष संमिश्र ठरलं. इंडियन बॅडमिंटन लीगच्या रुपानं या खेळाला नवी संजीवनी मिळाली. ऑगस्टमध्ये झालेल्या आयबीएलमध्ये सायना नेहवालच्या हैदराबाद हॉटशॉट्सनी जेतेपद मिळवलं. सायना आणि सिंधूमधल्या सामन्यानंस्पर्धेची चुरस वाढली. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पुरुष एकेरीत भारताच्या परुपल्ली कश्यपनं टॉप टेनमध्ये धडक मारली. के श्रीकांतनं थायलंड ओपनमध्ये तर त्याचा भाऊ नंदगोपालनं मालदिवमध्ये पदकं मिळवली. महाराष्ट्राच्या अक्षय देवलकर, प्राजक्ता सावंत आणिप्रज्ञा गद्रेनं आश्वासक कामगिरी बजावली.

गेल्या मोसमात कोर्टबाहेर मात्र वादविवादांनी उचल खाल्ली. आयबीएलच्या लिलावात कमी बोली लागल्यानं ज्वाला गुट्टा आणि अश्विनी पोनप्पा नाराज झाल्या. आयबीएलदरम्यान वर्तणुकीसाठी ज्वालावर शिस्तभंगाच्या आरोपाखाली बंदी घालण्यात आली, मात्र दिल्लीउच्च न्यायालयाच्या निर्णयानंतर भारतीय बॅडमिंटन संघटनेनं बंदीचा निर्णय मागे घेतला. दरम्यान ज्वाला आणि अश्विनी पुन्हा एकत्र आल्यानं, महिला दुहेरीत पुढील वर्षी पदकाच्या आशा उंचावल्या.

टेनिसकोर्टवर पेस, सानिया, सोमदेवचा ठसा

टेनिस कोर्टवर 2013 साली भारताचे स्टार ठरले, लिअँडर पेस आणि सानिया मिर्झा..

पेसनं वयाच्या चाळिशीत ग्रँड स्लॅम विजय मिळवणारा सर्वात वयस्कर खेळाडू ठरण्याचा मान मिळवला.. 2013 सालच्या अमेरिकन ओपनमध्ये पुरुष दुहेरीत पेसनं चेक रिपब्लिकच्या राडेक स्टेपानेकच्या साथीनं जेतेपद मिळवलं. पुरुष दुहेरीत ही जोडी रँकिंगमध्ये सध्यासातव्या स्थानावर आहे.

सानिया मिर्झानं या मोसमात केवळ दुहेरीवरच लक्ष केंद्रीत केलं. डब्ल्यूटीए स्पर्धांमध्ये महिला दुहेरीत सानियानं वेगवेगळ्या साथीदारांसह पाच जेतेपदं मिळवली आणि टॉप टेनमध्ये जागा बनवली. वर्षअखेरीस सानियानं नववं स्थान गाठलं. पुढील मोसमात काराब्लॅकच्या साथीनं महिला दुहेरीत ग्रँड स्लॅम जेतेपदासाठी सानिया सर्वात मोठी दावेदार बनली आहे.

पुरुष एकेरीत सोमदेव देववर्मननंही खराब फॉर्म मागे टाकला आहे. वर्षाच्या सुरूवातीला सोमदेवचं रँकिंग सहाशेहूनही खाली होतं. मात्र वर्षअखेरीस त्यानं टॉप हंड्रेडमध्ये झेप घेतली आहे. त्याशिवाय रोहन बोपण्णा नवीन मोसमात पुरुष दुहेरीत पुन्हा एकदा पाकिस्तानच्याऐसाम उल हक कुरेशीच्या साथीनं खेळणार आहे. या इंडो-पाक जोडीकडून नव्या मोसमात चाहत्यांना मोठ्या अपेक्षा आहेत.

कोर्टबाहेर 2013चं वर्ष भारतीय टेनिससाठी उलथापलथींचं ठरलं. वर्षाच्या सुरूवातीलाच सोमदेव देववर्मनच्या नेतृत्त्वाखाली अकरा टॉप खेळाडूंनी ऑल इंडिया टेनिस असोसिएशनविरुद्ध बंड पुकारलं. आयटाला नमतं घेत खेळाडूंच्या मागण्या मान्य कराव्या लागल्या.खेळाडूंनी एकत्र येऊन भारतीय टेनिस प्लेयर्स असोसिएशनची स्थापना केल्यानं खेळाडूंच्या प्रश्नांना वाचा फुटली. भारताचा दिग्गज टेनिसपटू महेश भूपतीच्या पुढाकारानं होऊ घातलेली इंटरनॅशनल प्रीमियर टेनिस लीग हे नव्या मोसमात भारतीय चाहत्यांसाठी मोठंआकर्षण ठरेल. जगभरातले दिग्गज टेनिसपटू या स्पर्धेत खेळण्याची शक्यता आहे.

तिरंदाजीच्या गोल्डन गर्ल्स

भारतीय तिरंदाजांसाठी 2013चं वर्ष गोल्डन इयर ठरलं. दीपिका कुमारी, बोम्बायला देवी आणि रिमिल ब्रुईलीच्या भारतीय संघानं 2013 साली दोन विश्वचषक स्पर्धांमध्ये सुवर्णपदकांची कमाई केली. ऑगस्ट महिन्यात पोलंडमध्ये झालेल्या विश्वचषकात तर भारतीयमहिलांनी ऑलिम्पिक चॅम्पियन कोरियावर सनसनाटी विजय मिळवला. स्वतः दीपिकानं वर्षभरात सात आंतरराष्ट्रीय पदकं मिळवली.

पुरुष संघाला रिकर्व्ह तिरंदाजीत एकही पदक मिळवता आलं नाही. मात्र आशियाई स्पर्धेत भारताच्या पुरुष संघानं पहिल्यांदाच कम्पाऊंड तिरंदाजीत सांघिक सुवर्णपदक मिळवलं.  2014 साली होणाऱे कॉमनवेल्थ आणि एशियन गेम्स पाहता भारतीय तिरंदाजांचा फॉर्मउत्साह वाढवणारा आहे.

—-

भारतीय ऑलिम्पिक संघटनेत सुधारणा

खेळाडू, चाहते, क्रीडा मंत्रालय आणि आंतरराष्ट्रीय ऑलिम्पिक संघटनेकडून वाढत्या दबावासमोर भारतीय ऑलिम्पिक संघटना म्हणजे आयओएला अखेर नमतं घ्यावं लागलं.

आयओसीच्या इशाऱ्यानंतर आयओएनं आपल्या घटनेत आवश्यक बदल केले होते. त्यानुसार आता आरोपपत्र दाखल झालेल्या व्यक्तींना आयओएच्या निवडणुकांपासून दूरच ठेवलं जाईल. येत्या नऊ फेब्रुवारीला आयओएनं निवडणुका घेण्याचं निश्चित केलं. आयओएनंलवकरात लवकर निवडणुका घेतल्या तर भारताचा ऑलिम्पिकमध्ये परतीचा मार्ग मोकळा होणार आहे.

—-

अॅथलेटिक्सला डोपिंगचा डाग

2013 साली पुण्यात आशियाई अॅथलेटिक्स स्पर्धेचं आयोजन करण्यात आलं. भारतानं या स्पर्धेत 17 पदकांसह सहावं स्थान मिळवलं.  भारतासाठी थाळीफेकीत विकास गौडानं आणि महिलांच्या 4 बाय 400 मीटर रिले संघानं सुवर्णपदक मिळवलं. मात्र इतर मोठ्यास्पर्धांमध्ये भारतीय अॅथलीट्सकडून निराशाच झाली. त्यात नॅशनल अँटी डोपिंग एजन्सीनं केलेल्या तपासणीत राष्ट्रीय स्तरावरील 23 अॅथलीट्स दोषी आढळल्यानं भारताची पुन्हा नाचक्की झाली. मात्र ज्युनियर स्तरावरील आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये भारताच्या युवाखेळाडूंची कामगिरी आश्वासक ठरली..

नेमबाजीत अचूक लक्ष्यवेध

2013 साली भारताच्या हीना सिद्धू, लज्जा गोस्वामी आणि राही सरनोबतनं अचूक लक्ष्यवेध साधला.

24 वर्षीय हीनानं नोव्हेंबर महिन्यात म्युनिकमध्ये झालेल्या वर्ल्ड कप फायनलमध्ये 10 मीटर एयर पिस्टलचं सुवर्णपदक मिळवलं. वर्ल्ड कप फायनलमध्ये सुवर्णपदक मिळवणारी हीना भारताची पहिलीच पिस्टल नेमबाज ठरली.

राही सरनोबतनं कोरियात झालेल्या विश्वचषकात स्पोर्टस पिस्टलचं सुवर्णपदक मिळवलं.

तर ग्रॅनडामध्ये झालेल्या विश्वचषखात लज्जा गोस्वामीनं नेमबाजीच्या 50 मीटर रायफल थ्री पोझिशन प्रकारात रौप्यपदक मिळवलं.

भारताचा अव्वल ट्रॅप शूटर आणि माजी विश्वचषक विजेता रंजन सोढीला 2013 साली खेल रत्न पुरस्कारानं गौरवण्यात आलं…

———

कुस्तीच्या आखाड्यात युवा पैलवानांची बाजी

मुंबईकर संदीप यादवनं 2013 साली जागतिक कुस्तीच्या आखाड्यात आपला ठसा उमटवला. हंगेरीमध्ये झालेल्या जागतिक कुस्ती स्पर्धेत संदीपनं ग्रीको-रोमन कुस्तीच्या 66 किलो वजनी गटात कांस्यपदकाची कमाई केली. ग्रीको-रोमन कुस्तीत भारताचं हे पहिलंचआंतरराष्ट्रीय पदक ठरलं.

फ्री-स्टाईल गटात ऑलिम्पिकवीर सुशील कुमार आणि योगेश्वर दत्त दुखापतींमुळे खेळू शकले नाही. मात्र दोघांच्या गैरहजेरीत भारताच्या युवा पैलवानांनी आपला ठसा उमटवला. अमित कुमारनं 55 किलो वजनी गटात रौप्यपदक मिळवलं तर बजरंग कुमारनं 60 किलोवजनी गटात कांस्यपदक मिळवलं.

आता 2014 साली कॉमनवेल्थ आणि एशियन गेम्सच्या आखाड्यात भारताच्या युवा पैलवानांकडून अशाच चमकदार कामगिरीची अपेक्षा आहे.

——–

स्नूकरपटूंची चमकदार कामगिरी

भारताचा आघाडीचा स्नूकरपटू आदित्य मेहतानं 2013 साली वर्ल्ड गेम्समध्ये तिरंगा फडकवला.

वर्ल्ड गेम्स म्हणजे ऑलिम्पिकमध्ये समावेश नसलेल्या खेळांची सर्वात मोठी स्पर्धा. 2013 सालच्या जुलै महिन्यात कोलंबियामध्ये झालेल्या वर्ल्ड गेम्समध्ये आदित्यनं सुवर्णपदक मिळवलं. वर्ल्ड गेम्सच्या तीन दशकांच्या इतिहासात भारताचं हे दुसरंच पदक आहे. 2013 साली पहिल्या इंडियन ओपनमध्ये आदित्यनं रौप्यपदक मिळवलं. तर महिलांमध्ये विद्या पिल्लै आणि अरांता सांचिसच्या जोडीनं आयर्लंडमध्ये सांघिक प्रकारात सुवर्णपदक मिळवलं.

—-

बॉक्सिंगमध्ये उलथापालथ

भारतीय बॉक्सिंगसाठी मात्र यंदाचं वर्ष निराशाजनक आणि धक्कादायक ठरलं. भारताचा ऑलिम्पिकवीर विजेंदर सिंगवर ड्रग्जच्या तस्करीचे आरोप लागले.

विजेन्दरच्या मित्राला पोलीसांनी ड्रग तस्करीप्रकरणी ताब्यात घेतलं आणि तपासादरम्यान विजेन्दरचं नाव समोर आल्यानं भारतीय क्रीडा विश्वात खळबळ उडाली. मात्र नॅशनल अँटी डोपिंग एजन्सीनं केलेल्या चाचणीत  विजेन्दर निर्दोष असल्याचं समोर आलंपोलीसांनीही त्याला क्लीन चिट दिली. हा सगळा प्रकार मागे टाकत विजेन्दरनं पुन्हा सराव सुरू केला. मात्र त्याला बॉक्सिंग रिंगमध्ये यश मिळालं नाही.

भारताच्या युवा बॉक्सर्सनी मात्र चांगली कामगिरी बजावली. शिवा थापानं एशियन युथ चॅम्पियनशिपचं सुवर्णपदकही जिंकलं. मात्र भारतीय बॉक्सिंगमागचं संकट अजूनही संपलेलं नाही. 2012चं वर्ष सरता-सरता भारतीय बॉक्सिंग संघटना म्हणजे आयबीएफवरआंतरराष्ट्रीय बॉक्सिंग संघटना म्हणजे आयबानं बंदी घातली होती. जी अजूनही उठवण्यात आलेली नाही.  नव्या वर्षात बॉक्सिंगला लागलेलं हे ग्रहण सुटेल अशीच आशा.

——–

आयपीएलला स्पॉट फिक्सिंगचा कलंक

इंडियन प्रीमियर लीगसाठी वादविवाद नवे नाहीत. मात्र यंदा आयपीएलमध्ये स्पॉट फिक्सिंगच्या खुलाशानं भारतीय क्रिकेटमध्ये भूकंप झाला. राजस्थान रॉयल्सचे क्रिकेटर्स श्रीशांत अजित चंडिला आणि अंकित चव्हाण यांना दिल्ली पोलीसांनी 16 मे रोजी अटक केली. तीनही खेळाडूंचे फोन रेकॉर्डस आणि सामन्याचं फुटेज यांच्या आधारे तिघांना गजाआड करण्यात आलं. अकरा बुकींनाही पोलीसांनी ताब्यात घेतलं.दरम्यान मुंबई पोलीसांनी चेन्नई सुपर किंग्सचा टीम प्रिन्सिपल आणि बीसीसीआय अध्यक्ष एन श्रीनिवासन यांचा जावई गुरूनाथ मयप्पनला सट्टेबाजीप्रकरणी अटक केली. श्रीनिवासन यांच्या विरोधात सूर उमटू लागले. मात्र श्रीनिवासन यांना अध्यक्षपदी पुन्हा निवडूनयेण्यापासून कोणीही रोखू शकलं नाही.

बीसीसीआयनं तिघा क्रिकेटर्सवर आजीवन बंदी घातली. मात्र आयपीएलची डागाळलेली प्रतिमा कशी सुधारणार हा प्रश्नच आहे.

टीम इंडिया चॅम्पियन ऑफ चॅम्पियन्स

धोनीच्या टीम इंडियानं 2013 साली वन डेच्या मैदानात एका शानदार विजयाची नोंद केली. भारतानं पहिल्यांदाच आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीचं जेतेपद मिळवलं. आयीसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीचं हे अखेरचं पर्व होतं. जून महिन्यात इंग्लंडमध्ये झालेल्या स्पर्धेत भारतानं अंतिम सामन्यात यजमानांवर थरारक विजय मिळवला. शिखर धवन आणि रवीन्द्र जाडेजा भारताच्या विजयाचे शिल्पकार ठरले. धवनला मालिकावीराचा पुरस्कारदेण्यात आला. महिनाभर आधीच भारतीय क्रिकेट आयपीएलमधील स्पॉट फिक्सिंग प्रकरणानं ढवळून निघालं होतं. पण चॅम्पियन्स ट्रॉफीत धोनी ब्रिगेडच्या विजयानं भारतीय क्रिकेट चाहत्यांच्या जखमांवर फुंकर घातली.

—-


 

थँक यू, सचिन..

2013 साली भारतीय क्रिकेटमधलं एक युग संपुष्टात आलं. मास्टर ब्लास्टर सचिन तेंडुलकरनं क्रिकेटच्या मैदानातून निवृत्ती जाहीर केली.

तब्बल चोवीस वर्ष क्रिकेट चाहत्यांच्या मनावर राज्य करणाऱ्या सचिननं 2013मध्ये आपली बॅट म्यान करण्याचा निर्णय घेतला.

16 नोव्हेंबर 2013… मुंबईच्या वानखेडे स्टेडियमवर वेस्ट इंडीजविरुद्ध आपला अखेरचा कसोटी सामना खेळून सचिननं क्रिकेटच्यामैदानातून निरोप घेतला, तेव्हा चाहतेही भावनावश झाले…

अर्थात सचिनला लगेचच ‘भारतरत्न’ जाहीर झाल्यानं चाहत्यांनी आनंदही साजरा केला..

– जान्हवी मुळे

तब्बल २४ वर्ष २२ यार्डांच्या पिचवर एकाच माणसानं राज्य केलं…

त्यानं स्वप्नांचा यशस्वी पाठलाग केला…

धावांचे नवे उच्चांक गाठले… आणि फलंदाजीचं रुपच बदलून टाकलं

मास्टर ऑफ द गेम… गॉड ऑफ क्रिकेट… द लीजंड… आणि भारतरत्न… सचिन रमेश तेंडुलकर….

Sachin

एवढी सगळी नावं, विशेषणं, पुरस्कार याआधी कुठल्याच क्रिकेटरला मिळालेले नाहीत आणि यापुढेही कदाचित कुणालाच मिळणार नाहीत.

अनेक क्रिकेटर्स आले आणि गेले. काही दिग्गजांनी या खेळावर आपली छाप सोडली. डॉन ब्रॅडमन यांच्यापासून ते गॅरी सोबर्स, सुनील गावस्कर, विवियन रिचर्डसपर्यंत अनेकांनी आपल्या खेळानं लोकांना भुरळ पाडली. पण सचिननं चाहत्यांच्या मनावर केलेलं गारूड इतक्यात उतरणार नाही. त्याच्या निवृत्तीनंतरही नाही. कारण सचिननं केवळ खेळाच्या मैदानात नाही, तर लोकांच्या मनावरही दीर्घकाळ राज्य केलं आणि आपल्या प्रत्येक शॉटबरोबर लोकांना आनंद वाटत गेला.

त्याचीच प्रचिती सचिनच्या अखेरच्या कसोटीतही आली. एरवी भारताची विकेट पडल्यावर चुटपुटणाऱ्या चाहत्यांनी यावेळी मात्र आनंद साजरा केला आणि सचिन… सचिन… च्या जयघोषानं वानखेडे स्टेडियम डोक्यावर घेतलं.

निवृत्तीच्या वाटेवरील एखाद्या महान क्रिकेटरला प्रतिस्पर्ध्यांकडून दिला जातो, तसाच गार्ड ऑफ ऑनर वेस्ट इंडीजच्या खेळाडूंनी सचिनला दिला आणि विशेष म्हणजे एरवी तटस्थ राहणा-या अंपायर्सनीही सचिनला मानवंदना दिली.. सचिनच्या प्रत्येक शॉटवर मिळणारी दाद, निसटत्या क्षणी हेलकावणारं हृदय. तो बाद झाल्यावरची निशब्द शांतता. टाळ्यांचा कडकडाट आणि मनात जाणवणारी पोकळी. फक्त वानखेडेवरच नाही तर जगभरातल्या सचिनच्या चाहत्यांची अशीच अवस्था होती.

सामन्याच्या तिसऱ्या दिवशी वेस्ट इंडीजची शेवटची विकेट पडली, आणि चाहत्यांना जाणीव झाली. मास्टर ब्लास्टरची कारकीर्द आता संपली. त्यानंतर वानखेडेवर जे घडलं, ते फारच थोड्या भाग्यवान खेळाडूंच्या वाट्याला आलंय.टीममेट्सचं, चाहत्यांचं प्रेम पाहून सचिन भारावून गेला.. सनग्लासेसच्या आड अंजलीचे डोळेही पाणावले. आणि चाहतेही हेलावून गेले. हजारो डोळ्यांतून वाहणारे ते अश्रू दुःखाचे नव्हते तर कृतज्ञतेचे होते. फक्त वानखेडेवरच नाही तर जगभरातल्या सचिनच्या चाहत्यांची अशीच अवस्था होती. कारण तेही गेली चोवीस वर्ष सचिनच्या सोबतीनं एक स्वप्न जगत आले होते.

सचिन खेळू लागायचा, तेव्हा सगळं जग थांबल्यासारखं वाटायचं… निदान भारतात तरी.. सचिन तेंडुलकर या नावाची जादूच तशी आहे. इतका आनंद सचिननं वाटला आहे.

सचिनचा खेळ बहरत गेला, त्याच काळात देशही बदलत गेला.. सर्वसामान्य भारतीयांना आसपासच्या बदलांचं प्रतिबिंब किंवा प्रतिक्रिया सचिनच्या खेळात दिसली, आणि म्हणूनच त्यांना तो जास्त जवळचा, आपला सचिन वाटला. भारतातच नाही, तर क्रिकेट खेळणाऱ्या प्रत्येक देशात सचिनप्रेमींचा पंथच उदयास आला.

सचिनमुळेच अनेक लोक क्रिकेटकडे वळले. सोळा वर्षांच्या कोवळ्या वयातल्या सचिननं एरवी स्वयंपाकघरातच राहणाऱ्या आणि क्रिकेटचा गंधही नसणाऱ्या मातांचं लक्ष वेधून घेतलं. एखाद्या आजीबाईंनाही गोड चेहेऱ्याच्या निरागस सचिनविषयी माया वाटू लागली. त्याआधीही भारतात महिला क्रिकेट पाहायच्या, खेळायच्या. पण सचिनबरोबर एका वेगळ्या युगाची सुरूवात झाली. एरवी पुरुषांचं वर्चस्व असणाऱा हा खेळ अनेक महिलांना, मुलींना सचिनमुळे आपलासा वाटू लागला.

सचिननं केवळ आनंदच वाटला नाही तर लोकांच्या मनात विश्वासही निर्माण केला. त्याच्या शतकावर फटाके फोडले जायचे.  भारताच्या विकेट्स पडल्या, तरी सचिन मैदानात आहे तोवर लोक निश्चिंत असायचे. आपण जिंकू शकतो, हा विश्वास सचिननं देशाला दिला. अगदी कारकीर्दीच्या सुरूवातीपासून.

सचिननं पाकिस्तानात कसोटी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केलं, तेव्हा मैदानातच नाही, मैदानाबाहेरही इतिहास कात टाकत होता. ते वर्षच बदलांचं होतं. १९८९ साली सचिननं पाकिस्तानचा मुकाबला केला, त्याच वर्षी बर्लिन भिंत कोसळली आणि जर्मनीचं एकीकरण झालं. चीनच्या बीजिंगमध्ये तियानानमेन चौकात हिंसाचारानं जग हादरून गेलं. भारतातही त्यानंतरच्या काही वर्षांत बरीच उलथापालथ घडली.. राजीव गांधींची हत्या, अधूनमधून उफाळणारे सांप्रदायिक वाद, नव्वदच्या दशकातल्या आर्थिक सुधारणा आणि आर्थिक मंदीचा काळ, मॅच फिक्सिंग प्रकरणं, कारगिल युद्ध, दहशतवादी हल्ले अशी अनेक वादळं भारतानं झेलली. अशा नाजूक काळात ज्या मोजक्या व्यक्तींनी देशाच्या आशा कायम जाग्या ठेवल्या, त्यात सचिन अग्रणी आहे. हीरोच्या शोधात असलेल्या देशाला सचिनच्या रुपानं नवा नायक मिळाला. अनेकदा त्याच्या खेळानं कठीण काळात देशाचं मनोबल उंचावलं. म्हणूनच क्रिकेट पिचवरचा हीरो भारताचा आयकॉन बनला.

सचिन अशा काळात खेळत होता, जेव्हा अगदी हाताच्या बोटावर मोजण्याएवढ्या खेळाडूंनी खेळांच्या दुनियेत ठसा उमटवला होता. पण सचिननं आणि त्याच्या पिढीतल्या विश्वनाथन आनंद, लिअँडर पेस यांच्यासारख्या खेळाडूंनी देशाला एक नवा आत्मविश्वास दिला. आणि मग या शतकाच्या सुरूवातीपासून भारतीयांनी इतर खेळांमध्येही आपली ओळख निर्माण करायला सुरूवात केली. 

सचिनच्या बरोबरीनं देशातली अख्खी पिढी लहानाची मोठी झाली. डॉन ब्रॅडमन, सुनील गावसकर यांच्यासारखे क्रिकेटचे दिग्गज असोत किंवा राहुल द्रविड, सौरव गांगुली, मॅथ्यू हेडन, ब्रायन लारासारखे समकालीन खेळाडू या सर्वांनीच सचिनच्या महानतेवर शिक्कामोर्तब केलंय. वीरेन्द्र सहवाग, युवराज सिंग, विराट कोहली वाढले, ते सचिनलाच पाहात. म्हणूनच २०११ साली टीम इंडियानं वन डे वर्ल्ड कप जिंकला तेव्हा भारतीय क्रिकेटच्या या नव्या पिढीनं सचिनलाच खांद्यावर उचलून धरलं.

सचिनच्याच कारकीर्दीत क्रिकेट खऱ्या अर्थानं आधुनिक झालं. नवीन तंत्रज्ञान, वन डेची वाढती लोकप्रियता सचिनच्या खेळाला पूरक ठरली, आणि सचिनसारख्या आक्रमक फलंदाजांमुळे क्रिकेटलाही नवी संजीवनी मिळाली. टीव्हीच्या प्रसारामुळे सचिन घराघरात पोहोचला, सचिनची प्रतिमाही लार्जर दॅन लाईफ बनत गेली.

आधुनिक भारतात स्वातंत्र्यांनतरच्या काळात अनेकांनी आपल्या कर्तृत्त्वानं देशाची मान अभिमानानं उंचावली आहे. पण अख्ख्या देशाच्या अस्मिता जागवणारा सचिनशिवाय दुसरा कुणीच नाही, ज्यानं सगळ्या जाती-धर्माच्या, वेगवेगळ्या भाषा बोलणाऱ्या, वेगवेगळ्या राज्यांत राहणाऱ्या वेगवेगळ्या वयाच्या लोकांना एकत्र आणलं असेल. त्यामुळेच सचिन खऱ्या अर्थानं भारतरत्न ठरलाय.

खरंतर महानतेचं कोणतही मोजमाप नसतं. कोणत्याही दोन खेळाडूंची तुलना करू नये असं म्हणतात. पण तरिही सचिनची महानता मोजायची, तर आता क्रिकेटचा मापदंडही छोटा ठरावा. सचिननं क्रिकेटच्या मर्यादा कधीच ओलांडल्या आहेत. फुटबॉलचा पेले, बॉक्सर मोहम्मद अली, बास्केटबॉलपटू मायकल जॉर्डन, फॉर्म्यला वन ड्रायव्हर मायकल शुमाकर, टेनिसमधले मार्टिना नावरातिलोव्हा आणि रॉजर फेडरर,  यांच्यासारख्या महानतम खेळाडूंच्या बरोबरीनंच सचिनचं नाव घेतलं जातं. त्यातल्याही अनेकांनी सचिनचं कौतुक करताना शब्द आखडते घेतलेले नाहीत…

या सर्व महानतम खेळाडूंचे काही गुण सचिनच्या स्वभावात ठळकपणे दिसून येतात. मध्यमवर्गीय कुटुंबातून आलेला सचिन, प्रसिद्धीच्या शिखरावरही पोहोचल्यावरही कायम राहिलेली त्याची विनम्रता, सामाजिक जाणीव हे सगळं मनाला भावणारं. गेली चोवीस वर्ष तो फक्त आनंद देत आला आहे. वादविवादांपासून सचिनही दूर नव्हता, पण जंटलमन या प्रतिमेला त्यानं तडा जाऊ दिला नाही. आणि म्हणूनच सचिन क्रिकेटचा आणि भारताचा सर्वात मोठा आयकॉन आहे. निवृत्तीनंतरही..

– जान्हवी मुळे

Yelena Isinbayeva

येलेना इसिनबायेव्हानं पुन्हा एकदा दाखवून दिलं आहे, की ती किती ग्रेट आहे..

रशियाच्या या बोल्ड ब्युटीनं तीच क्वीन ऑफ  पोल व्हॉल्ट असल्याचं पुन्हा सिद्ध केलं आहे.

बीजींग ऑलिम्पिकनंतर म्हणजे गेली पाच वर्ष येलेनाला आऊटडोर जागतिक स्पर्धा किंवा ऑलिम्पिकमध्ये एकही सुवर्णपदक जिंकता आलं नव्हतं. लंडन ऑलिम्पिकमध्ये तिला ब्राँझपदकावर समाधान मानावं लागलं. तर देगूमध्ये झालेल्या जागतिक स्पर्धेत ती चक्क सहाव्या स्थानावर फेकली गेली. पाच वर्ष जगज्जेतेपदापासून आता घरच्या मैदानात येलेनानं पुन्हा सोनं लुटलं.

येलेनानं ४.६५ वरून स्पर्धेत प्रवेश केला. आणि मग एकाच प्रयत्नात ४.७५चं अंतरही पार केलं. त्यामुळे अमेरिकन ऑलिम्पिक चॅम्पियन आणि येलानची मुख्य प्रतिस्पर्धी जेनिफर सुहरवर दबाव वाढला.

इसिनबायेव्हानं मग बार ४.८२वर नेला आणि ते अंतरही पार केलं. मग ४.८९ मीटरवर उडी मारली. जेनिफर सुहर आणि क्युबाची यारिस्ले सिल्वा यांनी ते अंतर पार करण्याचा एक एक प्रयत्न असफल ठरत गेला, इसिनबायेव्हाचं जेतेपद निश्चित होत गेलं.. येलेनानं कॅमेऱ्याला मिष्किल स्माईल दिलं.. मॉस्कोवासियांचा जल्लोष पाहून शीतयुद्धाच्या काळातल्या रशिया-अमेरिका संघर्षाचीच अनेकांना आठवण झाली असेल.. युक्रेनचा महान पोल व्हॉल्टर आणि सहावेळचा जगज्जेता सर्जी बुबकाही त्या सेलिब्रेशनमध्ये सहभागी झाला.

येलेनाच्या खात्यात सुवर्ण जमा झालं होतं. मात्र तिनं तेवढ्यावरच समाधान मानलं नाही. कधीकधी आयुष्यात ही असमाधानी वृत्ती माणसाला आणखी मोठं बनवते. येलेनाच्या बाबतीत तेच घडलं. सुवर्ण निश्चित झाल्यावर येलेनानं बार ५.०७ मीटरवर नेण्यास सांगितलं. आणि आपलाच ५.०६ मीटरचा विश्वविक्रम मोडण्याची इच्छा दाखवली..

 ४०० मीटर रेसची फायनल बाकी असल्यानं चाहत्यांची उत्कंठा काही काळ ताणली गेली. पण त्यानंतर येलेनाला मिळालेल्या रिसेप्शनचा अगदी उसेन बोल्टलाही हेवा वाटला असेल..  दुसऱ्या प्रयत्नात येलेना हा विक्रम मो़डण्याच्या अगदी जवळ गेली. मात्र थोडक्यात ती संधी तिच्या हातून गेली.

तिसरा प्रयत्नही असफल ठरल्यावरच येलेनानं हसऱ्या चेहऱ्यानं सुवर्णपदकाचं सेलिब्रेशन केलं. अंगावर रशियन ध्वज लपेटून ती प्रशिक्षक इवाजेनीय ट्रॉफिमोव्हकडे झेपावली.. स्पर्धेच्या मॅस्कॉटबरोबर आपल्याच स्टाईलमध्ये सेलिब्रेशन केलं.. यावेळी विश्वविक्रमाची संधी हुकली असली, तरी येलेनानं याआधी १७ वेळा आऊटडोअर आणि १३ वेळा इनडोअर अशा तब्बल ३० विश्वविक्रमांची नोंद केली आहे.

खेळाच्या मैदानात एखादा विश्वविक्रम रचणं सोपं नसतं.. एखादं तरी ऑलिम्पिक मेडल जिंकावं, एकदातरी विश्वविक्रमाला गवसणी घालावी, हे प्रत्येक अॅथलीटचं स्वप्न असतं. बहुतेकांची झेप तिथवर पोहोचत नाही. पण इसिनबायेव्हानं ही कामगिरी एकदा नाही, दोनदा नाही तर वारंवार करून दाखवली आहे.

येलेना केवळ महान पोल व्हॉल्टर नाही तर महानतम अॅथलीट्समध्येही तिचा समावेश केला जातो.. टेनिसमध्ये जे स्थान मार्टिना नावरातिलोव्हा, स्टेफी ग्राफ आणि विल्यम्स भगिनींचं आहे, किंवा नादिया कोमेन्सी ही जशी जिम्नॅस्टिक्सची ओळख आहे, तसंच पोल व्हॉल्ट म्हणजे येलेना इसिनबायेव्हा हे जणू समीकरणच बनलं आहे.

पाच फूट साडेआठ इंचं उंची, काटक शरीरयष्टी, सुंदर चेहरा, मादक डोळे, म्हणजे येलेना… प्रचंड मेहनत, कमालीची एकाग्रता म्हणजे येलेना.. सतत नवी उंची गाठण्याची इच्छा म्हणजे येलेना..

येलेनाची कहाणी सुरू झाली रशियाच्या वोल्गोग्राड शहरात. इतिहासाची पानं चाळून पाहिलीत तर, या शहराचा रक्तरंजीत भूतकाळ समोर येईल. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान स्टालिनग्राड नावानं ओळखल्या जाणाऱ्या या शहरात जर्मन आणि रशियन फौजांमधलं निर्णायक युद्ध झालं होतं, जे २०० दिवस चाललं. या हीरो सिटीनंच मग रशियाला अनेक अॅथलीट्स दिले. मैदानावरच्या त्या हीरोंमध्ये येलेना इसिंबाएव्हाचं नाव सर्वात आघाडीवर आहे.. 

एका सामान्य कुटुंबात जन्मलेल्या येलेनाचे वडील व्यवसायानं प्लंबर तर आई एका दुकानात काम करायची. येलेना आणि तिच्या बहिणीसाठी दोघांनी अपार कष्ट घेतले आहेत. (अनेकांना माहित नाही, पण येलेनाचे वडील गाझी इसिनबायेव्ह हे मूळचे दाजेस्तानातल्या ताबासारान वंशाचे सुन्नी मुस्लीम तर आई रशियन आहे. )

शाळेत असताना येलेना जिम्नॅस्टिक्सचा सराव करायची. पण तिच्या उंचीमुळे स्पर्धात्मक जिम्नॅस्टिक्समध्ये अडचणी येऊ लागल्यावर येलेना वयाच्या पंधराव्या वर्षी पोल व्हॉल्टकडे वळली. त्यानंतर सहाच महिन्यांत, आपल्या तिसऱ्याच स्पर्धेत म्हणजे १९९८च्या यूथ गेम्समध्ये तिनं पहिलं जेतेपद मिळवलं.आणि त्यानंतर मग मागे वळून पाहिलंच नाही.

अथेन्स आणि बीजींग ऑलिम्पिकमध्ये सुवर्ण, २००५ आणि २००७ साली जागतिक अॅथलेटिक्सचं सुवर्ण, २००४, २००६, २००८ आणि २०१२ साली जागतिक इनडोअर अॅथलेटिक्समध्ये सुवर्णपदक, २००६ साली वर्ल्ड कपचं सुवर्ण, आणि वर्ल्ड अॅथलेटिक्स फायनलमध्ये २००४ ते २००९ या काळात पाच सुवर्णपदकं.. येलेनाच्या जेतेपदांची गणती करताना दमछाकच व्हायची,

जिम्नॅस्टिक्समुळे लवचिक झालेलं शरीर, जबरदस्त तंत्र, ताकद आणि स्किल्सचा समन्वय.. ही येलेनाच्या यशाची वैशिष्ट्य. प्रत्येक व्हॉल्टआधी ती आपल्या पोलशी बातचीत करताना दिसते. तिची स्टाईल आणि लूक्स पाहता फॅशन जगताचा तिच्याभोवती गरडा पडला नसता तरंच नवल. पण त्या गराड्यातही येलेनानं आपलं ध्येय कायम ठेवलं. सतत उंचावर जाण्याचं ध्येय..

पोल व्हॉल्टमध्ये ५ मीटरवर उडी मारणारी ती पहिलीच महिला ठरली. २००५च्या लंडन ग्रांप्रीमध्ये येलेनानं हा विक्रम केला होता आणि आजवर केवळ जेनिफर सुहरलाच तेवढी उंच झेप घेता आली आहे. तीही केवळ एकदाच.

३१ वर्षीय येलेना एवढ्यात थांबणार नाहीए, हे मॉस्कोतील जागतिक स्पर्धेनं सिद्ध केलं आहे. येलेनानं आता ब्रेक घ्यायचं ठरवलं आहे. ती संसार थाटण्याच्या विचारात आहे, तिला आई व्हायचं आहे.. मात्र ब्राझिलच्या रिओमध्ये २०१६ साली होणाऱ्या ऑलिम्पिकमध्ये खेळण्याची तिची इच्छा आहे.

पोल व्हॉल्टिंगला मोठा इतिहास असला, तरी या खेळात महिलांचा सहभाग जरा उशीरानंच झाला. पण इसिंबाएव्हाच्या रूपानं या खेळाला एक नायिका मिळाली आणि पोल व्ह़ॉल्टच्या लोकप्रियतेत वाढ झाली. येलेना पोल व्हॉल्टचाच नाही तर महिला अॅथलेटिक्सचाही चेहरा बनली आहे आणि जगभरातील महिलांसाठी एक प्रेरणास्थानही…

– जान्हवी मुळे, एबीपी माझा

इम्रान खान…

पाकिस्तानचा सर्वात लोकप्रिय क्रिकेटर..

जगातल्या ग्रेटेस्ट ऑलराऊंडर्सपैकी एक..

पाकिस्तानला विश्वविजय मिळवून देणारा कर्णधार..

आणि शेकडो महिलांचा हार्टथ्रोब…

क्रिकेटविश्वात इम्रान खानची हीच ओळख आहे.. पण त्याच इम्राननं राजकारणाच्या मैदानातही आपली इनिंग उभारायला सुरूवात केली आहे.

इम्रानच्या प्रेरणेनं आज पाकिस्तानात बदलाचे वारे वाहतायत. नुकत्याच झालेल्या निवडणुकांमध्ये त्याच्या पाकिस्तान तेहरिक ए इन्साफ या पक्षानं दुसरं स्थान मिळवलं आहे. इम्रानच्या हाकेला पाकिस्तानच्या जनतेनं साद दिली आणि या ऐतिहासिक निवडणुकांमध्ये पाकिस्तानातील मतदानाचा उच्चांक गाठला गेला. मतांच्या सुनामीवर स्वार होत पाकिस्तानचं पंतप्रधानपद जिंकण्याचं इम्रानचं स्वप्न पूर्ण झालेलं नाही. मात्र खैबर पख्तुंख्वा या प्रांतात त्याचा पक्ष सत्तेवर आला आहे. तसंच तेहरीक ए इन्साफ हा पाक संसदेच्या खालच्या सभागृहात म्हणजे नॅशनल असेंब्लीमध्ये मुख्य विरोधी पक्ष ठरला आहे.

एक क्रिकेटर ते यशस्वी राजकारणी हा इम्रानचा प्रवास थक्क कऱणारा आहे..

क्रिकेटर ते राजकारणीimran

इम्रानमधल्या नेतृत्त्वगुणांची पहिली झलक क्रिकेटच्या मैदानातच पाहायला मिळाली. एक कर्णधार या नात्यानं इम्राननं पाकिस्तानला अनेक ऐतिहासिक विजय मिळवून दिले. पाकिस्तानच्या संघावर इम्रानचा जबरदस्त वचक होता.

आपल्या कारकीर्दीत इम्राननं 88 कसोटी सामन्यांत 3,807 धावा केल्या आणि 362 विकेट्स काढल्या. तर वन डेत 175 सामन्यांत त्याच्या नावावर 3,709 धावा आणि 182 विकेट्स जमा आहेत.

कर्णधार म्हणून इम्रानचं सर्वात मोठं यश ठरलं १९९२च्या विश्वचषकाचं जेतेपद.. वयाच्या ३९व्या वर्षी इम्राननं पाकिस्तानच्या युवा संघाला विश्व-विजेतेपदापर्यंत पोहोचवलं. त्या स्पर्धेत इम्रानचा आवेश एका कर्णधारापेक्षाही एका नेत्याला साजेसाच होता.

विश्वचषकानंतर इम्राननं क्रिकेटला अलविदा केलं. इम्राननं मग समाजकारणात प्रवेश केला. आपल्या आईच्या स्मरणार्थ त्यानं कॅन्सर पेशंट्ससाठी पाकिस्तानात शौकत खानुम मेमोरियल हॉस्पिटलची स्थापना केली जिथे गरिबांना फुकट उपचारांची सोय केली. मियांवाली या मूळगावी कॉलेजही उभारलं

१९९६ साली त्यानं पाकिस्तान तेहरिक ए इन्साफ म्हणजे न्यायाची चळवळ या मोहिमेची स्थापना केली. १९९९ साली याच मोहिमेचं राजकीय पक्षात रुपांतर झालं. पक्षाचं चिन्ह – क्रिकेटची बॅट.. २००२ च्या निवडणुकीत इम्रान या पक्षातर्फे नॅशनल असेंब्लीवर निवडून आला. भ्रष्टाचारी राजकारण्यांच्या विरोधात तेहरिक ए इन्साफनं २००८च्या निवडणुकांवर बहिष्कार घातला पण २०१३मध्ये चमत्कार घडवला.

पाकिस्तानातल्या भ्रष्टाचार आणि अस्थिरतेला कंटाळलेल्या लोकांना इम्रानच्या व्यक्तिमत्त्वानं आणि विचारसरणीनं आकर्षित करून घेतलं, इंटरनेटच्या वापरामुळे तरुण पिढीवर त्याचा जबरदस्त प्रभाव पाहायला मिळतो.

क्रिकेटचं वलय, बुलेटप्रुफ काचेऐवजी थेट जनतेशी संवाद, युद्धाला विरोध अमेरिकेवर टीका आणि अमेरिकेच्या ड्रोन मिसाईल हल्ल्यांविरुद्ध आवाज याचा इम्रानला निवडणूकीत फायदा झाला.

निवडणूक तोंडावर आली असताना प्रचारादरम्यान इम्रानला अपघात झाला, एका रॅलीत १४ फुटांवरील स्टेजपर्यंत नेणारी लिफ्ट तुटल्यानं त्याच्या मणक्यास फ्रॅक्चर झालं, पण मोडून पडला कणा, तरी विश्वास कायम आहे अशा निर्धारानं त्यानं हॉस्पिटलच्या बेडवरूनच जनतेला संबोधित केलं आणि अपेक्षित नाही पण ठळक यशाची नोंद केली.

अर्थात इम्रानच्या रणनीतीविषयी संदिग्धता कायम आहे. त्याच्यावर पाकिस्तानातल्या तालिबानना झुकतं माप दिल्याचा आणि महिलांच्या अधिकारांविषयी ठळक भूमिका घेत नसल्याचा आरोप कायम होतो. नया पाकिस्तानचं स्वप्न दाखवत इम्राननं ही निवडणूक लढवली.

आता संसदेत विरोधक आणि पाकिस्तानात एका प्रांतात सत्ताधारी अशी भूमिका त्याला सांभाळायची आहे. निवडणूका आणि प्रत्यक्ष कारभारात जमीनअस्मानाचं अंतर असतं. पण एका विखुरलेल्या देशाच्या क्रिकेट संघाला एकत्र आणणारा हा कर्णधार राजकारणाच्या पिचवर काय करतो, याकडे क्रिकेटविश्वाचंही लक्ष राहील..

जान्हवी मुळे, एबीपी माझा.

व्हॅलेन्टाईन डेला ऑस्कर पिस्टोरियसनं केलेल्या गोळीबारात, त्याची प्रेयसी आणि दक्षिण आफ्रिकेची नामवंत मॉडेल रीव्हा स्टीनकॅम्पचा मृत्यू झाला. त्याच गोळीबारात पिस्टोरियसची लोकांमधली प्रतिमा आणि त्याचं हीरोपण यांचाही अंत झाला.

Pistorius in Tears

Pistorius in Tears

पोलिसांच्या ताब्यात चेहरा झाकलेला ऑस्कर… कोर्टरूममध्ये आरोपपत्र वाचून दाखवलं जात असताना ढसाढसा रडणारा ऑस्कर… पिस्टोरियसचं हे रूप पाहून त्याच्या चाहत्यांना मोठा धक्का बसला. ज्या पिस्टोरियसला ते ओळखतात, तो हाच आहे का, असा प्रश्नही पडला.

जगभरात ऑस्करची ओळख आहे, कृत्रिम पायांनी धावून ऑलिम्पिकसाठी पात्र ठरलेला पहिला अॅथलीट म्हणून. एक असा नायक ज्याच्या आकांक्षांना त्याचं अपंगत्वही रोखू शकलं नाही…. जन्मतः दोन्ही पायांनी अधू असूनही ऑस्करनं खेळाची वाट निवडली, पॅरालिम्पिकमध्ये सुवर्णपदकांची कमाई केली आणि ब्लेड रनर म्हणून नावलौकिक मिळवला… मग इतर सशक्त धावपटूंसह ऑलिम्पिकमध्ये सहभागी होण्याची संधी मिळवून इतिहासही रचला.

2004 साली अथेन्स पॅरालिम्पिकमध्ये ऑस्करनं १०० मीटर्स शर्यतीत ब्राँझ आणि २०० मीटर शर्यतीत सुवर्णपदकाची कमाई केली

मग २००८ सालच्या बीजिंग पॅरालिम्पिकमध्ये ऑस्कर १००, २०० आणि ४०० मीटर्स शर्यतीत सुवर्णपदकाचा मानकरी ठरला.

तर २०१२ साली लंडन पॅरालिम्पिकमध्ये त्यानं २०० मीटर्सचं रौप्य, ४०० मीटर्सचं सुवर्ण आणि १०० मीटर्स रिलेचं सुवर्णपदक पटकावलं.

त्याआधी लंडन ऑलिम्पिकमध्ये ऑस्कर ४०० मीटर्स आणि ४०० मीटर्स रिले शर्यतीसाठी पात्र ठरला होता. ऑस्करनं ४०० मीटर्स शर्यतीच्या उपान्त्य फेरीत धडक मारली होती.

ऑस्करची हीच कामगिरी लक्षात घेऊन टाईम मॅगझिननं शंभर प्रभावशाली व्यक्तींच्या यादीत ऑस्करचा समावेश केला होता.

तोच ऑस्कर आता आरोपीच्या पिंजऱ्यात उभा आहे. ऑस्करनं जे केलं, किंवा त्याच्या हातून जे घडलं, तो गुन्हा होता का, याचा तपास पोलिस करत आहेत. पण ऑस्करच्या आयुष्यात आलेल्या या वादळानं पुन्हा एकदा एका स्पोर्टस आयकॉनला नायक नाही, तर खलनायक ठरवलं आहे….

ऑस्करच्या अटकेनंतर आता त्याच्या व्यक्तीमत्त्वाला दुसरी बाजू असल्याची चर्चा होते आहे. ऑस्करच्या गर्लफ्रेण्डस, त्याचं गाड्यांवरचं प्रेम, भरधाव वेगानं ड्रायव्हिंग करण्याचा बेदरकारपणा, सगळ्याविषयी लोक बोलू लागले आहेत.

याआधीही पिस्टोरियस अडचणीत आला आहे. पोलिसांच्या म्हणण्यानुसार त्याच्या घरी याआधीही अशा घटना घडल्या आहेत, जेव्हा पोलिसांना मधे पडावं लागलं.

२००९ साली जोहान्सबर्गच्या वाल नदीत पिस्टोरियसच्या बोटीला अपघात झाला होता. त्याच वर्षी दक्षिण आफ्रिकेच्या पोलिसांनी एका महिलेला त्याच्या घराबाहेर हाकलल्याप्रकरणी अटक केली, पण त्याच्यावरचे आरोप नंतर मागे घेण्यात आले. आणि आता थेट प्रेयसीच्या हत्येचा आरोप पिस्टोरियसवर ठेवण्यात आला आहे.

संरक्षणासाठी पिस्टोरियस नेहमी हत्यार जवळ बाळगायचा, झोपताना डोक्याशी पिस्टल ठेवायचा. दक्षिण आफ्रिकेतलं गुन्हेगारीचं प्रमाण पाहता लोकांना त्यात काही वावगं वाटणार नाही. पण आता ह्याच संदर्भाला एक वेगळा अर्थ मिळाला आहे.

पिस्टोरियसला पाहिल्यावर कोण होतास तू, काय झालास तू, असा विचार मनात येऊ शकतो. पण या घटनेनं इतरही अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत. पिस्टोरियसनं असं का केलं?  पिस्टोरियसच्या व्यक्तीमत्त्वाला एक दुसरी काळी बाजू आहे का? आणि मैदानातल्या हीरोजवर किती विश्वास टाकायचा?

खेळाच्या मैदानातला देव मातीच्या पायाचा निघण्याची ही पहिली वेळ नाही. काही महिन्यांपूर्वीच अमेरिकन सायकलिस्ट लान्स आर्मस्ट्राँगनं डोपिंग केल्याचा खुलासा झाला होता, आर्मस्ट्राँगनं त्यानंतर डोपिंगची कबुलीही दिली. त्याआधी अमेरिकेचा गोल्फपटू टायगर वूड्सच्या रंगेल कहाण्या उघड झाल्यावरही चाहत्यांना धक्का बसला होता. हॅन्सी क्रोनिएनं फिक्सिंगची कबुली दिल्यावर क्रिकेट विश्वही असंच हादरून गेलं होतं.

इतरही अनेक उदाहरणं देता येतील- कुणी खेळात चीटिंग केली, तर कुणाचा पाय मैदानाबाहेर घसरला.

जगात कोणतीही गोष्ट घडणं अशक्य नाही, समोरची व्यक्ती तुमचे सगळे अंदाज तोडू शकते, हे ऑस्करनंच सिद्ध केलं होतं. आता तीच गोष्ट पुन्हा ऑस्करलाच लागू पडते.

पिस्टोरियसनं मैदानात यश मिळवलं, आणि त्याच्या कहाणीनं सर्वांना अचंबित केलं. पण मैदानाबाहेर या कहाणीनं कोणती वळणं घेतली आहेत, हे अजून स्पष्ट व्हायचं आहे. त्यामुळे ऑस्करविषयी इतक्यात कोणताही निष्कर्ष काढणं योग्य ठरणार नाही. पण काही अपवाद वगळले तर खेळाच्या मैदानातलं व्यक्तीमत्त्व, यशस्वी खेळाडूंची चाहत्यांमधली प्रतिमा आणि आपल्य़ा हीरोजचं प्रत्यक्ष वैयक्तिक आयुष्य वेगळं असू शकतं, हे मात्र सिद्ध झालं आहे.

– जान्हवी मुळे

फ्रेन्च ओपन सुपर सीरीजच्या अंतिम फेरीत सायना नेहवालचा पराभव झाला. प्रेझेन्टेशन दरम्यान सायनानं चाहत्यांना हसून दाद दिली, पण तिच्या चेहऱ्यावरची निराशा लपत नव्हती.

अव्वल मानांकित सायनाला जपानच्या मिनात्सु मितानीनं पराभूत केलं. अवघ्या ३९ मिनिटांत सायनानं हा सामना १९-२१, ११-२१ असा सरळ गेम्समध्ये गमावला…

मितानीच्या कोर्ट कव्हरेज आणि स्ट्रोक्सना सायनाकडे उत्तर नव्हतं. या पराभवानं सायनाच्या

फिटनेसवर प्रश्नचिन्ह उभं केलं आहे. सायना या सामन्यातही गुडघ्याला स्ट्रॅपिंग लावून खेळायला उतरली. ऑलिम्पिकपासूनच सायनाला गुडघेदुखीनं सतावलं होतं. तरिही सायनानं ऑलिम्पिकमध्ये उपांत्य फेरीपर्यंत धडक मारली होती. ऑलिम्पिकनंतर सायनानं विश्रांती घेतली. पण तिचा उजवा गुडघा अजूनही त्रास देतोय आणि त्याचाच परिणाम तिच्या हालचालींवर होतो आहे.

तरीही सायना डेन्मार्क ओपनमध्ये खेळायला उतरली. उपांत्य फेरीत सायनानं वर्ल्ड नंबर वन यिहान वँगवर मात केल्यावर सायना आपल्या गुडघेदुखीविषयी बोलली होती. विशेष म्हणजे यिहाननं हा सामना गुडघेदुखीमुळेच अर्ध्यावर सोडून दिला.

मी ऑलिम्पिकनंतर वेगवेगळ्या गोष्टींचा आनंद घेतला, मला त्यामुळे फ्रेश वाटतं आहे. पण प्रत्येक स्पर्धा कठीणच असते. माझा उजवा गुडघा एकदम व्यवस्थित झालेला नाही. पण मला लढण्याची ताकद दिल्याबद्दल इश्वराचे आभार.

जिद्द, अनुभव आणि झुंजार वृत्तीच्या जोरावर सायनानं डेन्मार्क ओपन जिंकलं. पण पॅरीसमध्ये मात्र फायनलचा अडथळा पार करण्यात तिला अपयश आलं.

सायना या सामन्यात थकल्यासारखी वाटली. बॅडमिन्टनसारख्या खेळात पूर्ण कोर्टभर सहजतेनं वावर करता येणं गरजेचं असतं. सायनाला नेमकी हीच गोष्ट जमत नव्हती आणि याचा फायदा मितानीनं उचलला.

टेनिस आणि बॅडमिन्टनसारख्या खेळात गुडघेदुखीचा त्रास स्वाभाविक आहे. कोर्टवर पळताना आणि स्ट्रोक्स खेळताना पायावर, त्यातही गुडघ्यांवर दबाव येतो. पण वयाबरोबरच हे दुखणं वाढत जाऊ शकतं. सायनाला आणखी बराच काळ खेळायचं असेल, तर या दुखण्यावर उपाय शोधायला हवा.

बॅडमिन्टनच्या जगात सायनानं दरारा निर्माण केला आहे. चीनी खेळाडूंना आव्हान देण्याची, त्यांच्यावर मात करण्याची हिंमत दाखवली आहे. तीही अवघ्या बावीस वर्षांच्या वयात. पण आता सायनाची लढाई सुरू आहे फिटनेससाठी… आशा आहे की सायना हाही अडथळा लवकर पार करेल….

“Fire in Babylon” – Review

Fire in Babylon

If you love cricket and love fast bowling and are fans of the golden generation of The West Indies, ‘Fire in Babylon’ is a must watch. And, even if you are not much of a Cricket fan, still do watch this movie- because, this one, is not just about the game.

The movie is a wonderful tale of a bunch of Cricketers, termed as a Gang, who went on to be the team that conquered the world.  I grew up listening to stories of this team and its members- Clive Lloyd, Andy Roberts, Michel Holding, Viv Richards, Joel Garner and all. Watching their story on big screen is really a great experience.

It begins with a short look back at the colonial times when Cricket was brought to the West Indies to teach discipline to the slaves. They mastered the game of their masters. Despite having talented cricketers, West Indies team lacked that punch. Of course, it was difficult to be a team when all 11 players come from different islands- dots on the map- each of which was a different country. But all changed after the Caribbean team’s tour of Australia in 1975 where they got a smack from pacers Dennis Lilee and Jeff Thomson and sledging and not to forget, the slurs from crowd.

As the old Caribbean narrates, “After humiliation come riches and blessings.. Forever and eternal…” But for that, you have to fight ‘Babylon’- the establishment which refuses equality to all. And Lloyd’s men did exactly that. From a gang of happy-go-lucky guys, they grew up into a unit, a team that became invincible for nearly 2 decades.

They not only dominated the world of Cricket, but also shaped it, molded it and in doing so influenced thousands of people across tiny islands in the Atlantic.. Their success inspired artists like Bob Marley and that created a cultural revolution.

Lloyd’s men not only played cricket, they waged a war on racism. It was the time when England suffered from race riots, South Africa was under the Apartheid rule and there was unrest in the Caribbean too. One always questioned why the team was so aggressive, and the answer is the brave attitude “You fight, I’m going to fight.”

There are moments in the movie that’d trigger your emotions. We see Tony Greg, then Captain of the English side making that infamous “I intend to make them grovel” comment that fired up the aggression among Windies bowlers. And just 8 years later another English Captain, Ian Botham is seen having fun with Viv Richards. We see Richards talking about why he refused the offer by Apartheid regime in South Africa to play in the country and then recalling “Desmond Tutu told me how I had helped fight Apartheid in my own little way.”  Bob Marley’s comment “Live for yourself you live in vain, live for others you live again”… These are the moments which remind you that at times, a sport is much more than a pastime. It is about life.

Steven Riley has come up with a fantastic movie, which includes loads of archival footage, paper clippings and less of narration, more of memoirs of people. Good use of quotes and Caribbean music- I actually felt like a party at times..

The only thing that bothers me is the label “Documentary”.  In a documentary, you are supposed to be factual and the movie actually fails a bit here.

Riley has shown that Indians were demolished by a formidable West Indies bowling attack where as India had put up good performance there and lost 2-1.

To portray how Indians could not face West Indies Pacers, Riley has used the footage of an incidence in India-Australia Test in 1981 when Sunil Gavaskar walked off then ground and almost forfeited the match. This is not a goof-up, it’s a blunder!

Further, there is no mention of India’s victory over West Indies in World Cup 1984. (Probably because Riley focused only on Test Cricket and probably because he is a Briton) Also, there is no mention of current situation wherein the glory days are long gone, the board is about to go bankrupt, players are leaving test team to play in T20 leagues.

And that makes this movie slightly one-sided. Loose ended.

Still, I think all Cricket lovers should watch it, rather, all Cricket players, particularly West Indians should watch it, for the movie leaves you with hope and lots of positive energy.

–                      Janhavee Moole