२५ जानेवारी २०१५. आंदोलनाला हिंसक वळण लागून सोळा जणांचा मृत्यू

२९ जानेवारी – सायनाईमध्ये अतिरेकी हल्ल्यात २० जण मृत्यूमुखी

३ फेब्रुवारी – अलेक्झांड्रियात बॉम्बस्फोट, कैरो शहरात आणि विमानतळावर स्फोटकं हस्तगत

गेल्या काही दिवसांतल्या या घडामोडींनी मन विचलीत केलंय. मनात चुकचुकणारी शंकेची पाल समोर प्रत्यक्षात अवतरल्यासारखं वाटतंय. इजिप्तमध्ये सारं काही आलबेल नसल्याचं पुन्हा दिसून आलं.

20150102_132030

Downtown Cairo

खरं तर इजिप्तला जाणं किती सुरक्षित आहे असा प्रश्न अनेकांनी विचारून झाला आहे. आज त्याचंच उत्तर देणार आहे. It may not be completely safe, but it’s definitely worth taking the risk.  तिथल्या वास्तव्यात मला हेच वारंवार जाणवलं होतं, आणि आजही मला तेच म्हणावंसं वाटतं. कदाचित मी तिथल्या सुरक्षिततेची खात्री देऊ शकणार नाही, पण इजिप्तभेटीचा धोका पत्करायला हरकत नाही, असंच मला वाटतं.

इजिप्त हे एक वेगळंच रसायन आहे. २०११ साली अरब स्प्रिंगनंतर इजिप्तमध्ये सत्तांतर झालं. मैदान तहरीर (तहरीर चौक) मधील आंदोलनानं जगाचं लक्ष वेधून घेतलं. २५ जानेवारी २०११ रोजी राष्ट्राध्यक्ष होस्नी मुबारकनी राजीनामा दिला. पुढच्या चार वर्षांत इजिप्तमध्ये दोन राष्ट्राध्यक्ष (मोहम्मद मोरसी आणि अब्देल फताह अल सिसी) आणि सहा पंतप्रधान झाले पण लोकशाहीनं अजूनही खऱ्या अर्थानं मूळ धरलेलं नाही.

पण चार वर्षांतील उलथापालथींचा तिथल्या समाजजीवनावर मात्र खोलवर परिणाम झालेला आहे. कैरो एयरपोर्टवर उतरल्यावरच त्याची पहिली झलक पाहायला मिळाली. टूरिस्ट सीझन असूनही एयरपोर्टवर तुरळक माणसंच दिसत होती. पिरॅमिड्स, म्युझियम आणि इतर ठिकाणीही तसंच चित्र. तुलनेनं लुक्सॉर आणि अलेक्झांड्रियाला पर्यटकांची गर्दी दिसली. मात्र नेहमीपेक्षा यंदा पर्यटकांची संख्या रोडावल्याचं स्थानिक पत्रकारांनी सांगितलं. इजिप्तसारख्या देशात जिथे पर्यटन व्यवसाय हे उत्पन्नाचं मोठं साधन आहे, अशा अर्थव्यवस्थेवर त्यामुळे मोठा ताण पडला आहे. टूरिस्ट गाईड्स, टूर ऑपरेटर्सपासून ते टॅक्सी ड्रायव्हर्स, हॉटेल व्यवसायिक, आणि अगदी सामान्य फेरीवाले अशा सगळ्यांनाच त्याची झळ पोहोचली आहे.

Graffiti in Tehrir Square

Graffiti in Tehrir Square

 

तिथे पदोपदी जाणवणारी आणखी एक गोष्ट म्हणजे पोलीसांचा प्रभाव. लौकिकार्थानं इजिप्त पोलीस स्टेट नसलं तरी रस्त्यावर आणि सार्वजनिक ठीकाणी मोठ्या प्रमाणात पोलीस, सशस्त्र सुरक्षारक्षक आणि सैनिकांचा वावर दिसून येतो. अनेकदा पोलिसच अतिरेकी हल्यांचं टारगेट बनतात. आमच्या तिथल्या वास्तव्यात रोज अशा हल्ल्याची काही ना काही बातमी यायचीच.

२७ डिसेंबरला आम्ही मैदान तहरीर आणि इजिप्शियन म्युझियमला भेट दिली. तहरीर चौक म्हणजे चहुबाजूंनी इमारतींनी वेढलेली शहरातली एक रिकामी जागा, चारी बाजूंनी शहराच्या वेगवेगळ्या भागांकडे जाणारे रस्ते आणि सतत वाहणारं ट्रॅफिक. पण याच रिकाम्या जागेत भरलेल्या आंदोलनानं सगळं जग भारावून गेलं होतं. २०११ मध्ये होस्नी मुबारक यांच्या विरोधात आणि २०१३ साली मोहम्मद मोरसी यांच्याविरोधात तहरीरमध्ये मोठे उठाव झाले. सध्या तहरीरमध्ये एकप्रकारची जमावबंदी आहे. थेट कर्फ्यू नसला तरी लोकांना मोठ्या गटानं एकत्र उभंही राहू दिलं जात नाही. अपवाद अर्थात पर्यटकांचा. बाकी ठिकठिकाणी पोलीस, ट्रॅफिक पोलीस जणू पाळत ठेवून असतात. २५ जानेवारीला, आंदोलनाच्या चौथ्या वर्षपूर्तीच्या दिवशी तर तहरीर बंदच ठेवण्यात आलं होतं. आज त्यामुळेच आंदोलनाचं केंद्र शहरातल्या इतर भागांत जिथे मुस्लीम ब्रदरहूडचं वर्चस्व आहे अशा ठिकाणी सरकलं आहे.

Egyptian Museum

Egyptian Museum, Tehrir Square, Cairo

 

याच चौकात एका बाजूला आहे इजिप्शियन म्युझियम. इजिप्तचा ऐतिहासिक ठेवा जपणारं संग्रहालय. युवा फारो तुतनखामूनचा मुखवटा, त्याच्या मकबऱ्यातून सापडलेला खजिना, प्राचीन आणि रोमन काळातील इजिप्तच्या रोजच्या जगण्यातील अनेक वस्तू आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे ममीज. म्युझियममध्ये एका खास दालनात रामसेस, हाटशेसूट, सेटी आणि इतर प्रसिद्ध फारोजच्या ममीज ठेवण्यात आल्या आहेत. संग्रहालयाच्या वेगवेगळ्या दालनांत शिरताच आपण वेगळ्याच विश्वात, इतिहासात खूप मागे गेल्यासारखं भासतं.

२०११मध्ये या संग्रहालयाला क्रांतीचे चटके सहन करावे लागले. तहरीरमध्ये त्यावेळी प्रचंड अनागोंदी माजली, त्याचा फायदा घेत काहींनी वेस ओलांडून म्युझियममध्ये प्रवेश केला. त्या दंगलीत संग्रहालयात बरीच नासधूस आणि लुटालूट झाली. सुदैवानं बहुतेक सर्व वस्तू परत मिळवण्यात आल्या. सध्या संग्रहालयात अनेक वस्तूंचं रिस्टोरेशन सुरू आहे. त्यामुळेच ‘हा मुखवटा २०११च्या क्रांतीच्या वेळेस तुटला होता’, ‘सदर मूर्तीचे २०११च्या क्रांतीच्या वेळेस दोन तुकडे झाले होते, एक मैदानातील लॉनवर सापडला, नंतर ही मूर्ती दुरुस्त करण्यात आली’ अशा नोंदी सापडतात. आणि मग प्रश्न पडतो. क्रांतीनं इजिप्तला खरंच काय दिलं? फायदा नेमका कुणाचा झाला? का आज हा देशच रिस्टोरेशनच्या अवस्थेत पोहोचला आहे?

मुबारक यांच्यानंतर मुस्लीम ब्रदरहूडचे नेते मोहम्मद मोरसी ३० जून २०१२ रोजी सत्तेत आले. मात्र कट्टरतेकडे झुकणाऱ्या त्यांच्या राजवटीविरुद्ध पुन्हा आंदोलन झालं आणि वर्षभरानं मोरसींना सत्ता गमवावी लागली. मात्र आजही मुस्लीम ब्रदरहूड आणि मोरसींच्या समर्थकांची संख्या मोठी आहे. इजिप्त हा देश ब्रदरहूड समर्थक आणि ब्रदरहूडच्या विरोधकांमध्ये विभागला गेला आहे, असं म्हटलं तर वावगं ठरणार नाही. त्यातही ब्रदरहूड विरोधकांमध्ये कुणी सिसींचे समर्थक आणि कुणी विरोधक आहेत. सामान्य इजिप्शियन लोक मात्र स्वतःला या राजकारणाच्या थेट चर्चेपासून दूर ठेवताना दिसतात. पण त्यांच्या राजकीय जाणीवा तीव्र असल्याचं प्रकर्षानं जाणवतं.

The future of Egypt: Our little friends in Luxor, Their smiles are precious...

The future of Egypt: Our little friends in Luxor, Their smiles are precious…

 

एक मात्र खरं वेगवेगळ्या विचारसरणींचे असूनही सर्वांना इजिप्शियन असल्याचा प्रचंड अभिमान वाटतो. राष्ट्रीयत्वाची ही भावना इजिप्तच्या इस्लामिक आणि अरब या दोन ओळखींपेक्षा मोठी आहे. आणि म्हणूनच इजिप्तकडून आशाही मोठ्या आहेत. एरवीही क्रांतीचं रान पेटल्यावर शांत होण्यासाठी बराच काळ जावा लागतो. फ्रेन्च आणि रशियन राज्यक्रांतीनंतरही लगेच स्थैर्य आलं नव्हतं. इजिप्तलाही थोडा वेळ द्यायला हवा.

या देशानं खूप काही उपभोगलं आहे, भोगलं आहे आणि सोसलंही आहे. आज तिथे अस्थिरता नसली, तरी एक प्रकारची अस्वस्थता जाणवत राहते. भविष्याविषयी अनिश्चितता जरूर आहे, पण तिचं सावट रोजच्या जगण्यावर पडलेलं नाही. हाच आशेचा मोठा कीरण आहे.

Advertisements